«Ωχ, το στομάχι μου!»

Η λοίμωξη που επιφέρουν γενικότερα οι ιοί, τα βακτήρια και τα παράσιτα στο πεπτικό σου σύστημα λέγεται γαστρεντερίτιδα. Για την ακρίβεια, στους ενηλίκους προκαλείται κυρίως από κολοβακτηρίδια, καμπυλοβακτηρίδια, σαλμονέλα και σιγκέλα, ενώ στα παιδιά και στα μωρά από εντεροϊούς. Δυστυχώς, θα την καταλάβεις αργά, λίγες ώρες δηλαδή μετά την κατανάλωση της ακατάλληλης τροφής. Τα βασικά συμπτώματα είναι ναυτία, εμετός, πόνος στην κοιλιά, διάρροια. Δεν αποκλείεται όμως να εμφανίζεις αιμορραγία στις κενώσεις, πονοκέφαλο, πυρετό, αίσθημα αδυναμίας και αφυδάτωση. Συνήθως, αυτά διαρκούν μερικές ημέρες, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επιμείνουν περισσότερο. Πάντως, η ένταση των συμπτωμάτων εξαρτάται από τη φυσική σου κατάσταση, αλλά και από την ποσότητα της τροφής που θα καταναλώσεις: όσο μεγαλύτερη τόσο πιο σοβαρή θα είναι και η δηλητηρίαση. Σε γενικές γραμμές η γαστρεντερίτιδα του καλοκαιριού δε θεωρείται απειλητική, καθώς συνήθως υποχωρεί δίχως να υπάρχει ανάγκη για ιδιαίτερη θεραπεία. Αυτό που πρέπει να προσέχεις είναι η αφυδάτωση –εξαιτίας της διάρροιας και των εμετών χάνονται μεγάλες ποσότητες υγρών και ηλεκτρολυτών– και αυτό από μόνο του αποτελεί πρόβλημα που απαιτεί επείγουσα αντιμετώπιση. Μάλιστα, ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στις ακραίες ηλικίες, δηλαδή στα μικρά παιδιά και στους υπερηλίκους.

Κάνε υπομονή!
Το πρώτο 24ωρο από τη στιγμή που αρχίζει να εκδηλώνεται η γαστρεντερίτιδα, αυτό που έχει σημασία είναι η βαθμιαία ενυδάτωση του οργανισμού. Πρέπει να πίνεις μικρές γουλιές νερού, τσαγιού ή αναψυκτικού τύπου κόλα –μάλιστα κανονικού αναψυκτικού που να περιέχει πολλούς ηλεκτρολύτες και όχι light– και σταδιακά να αυξάνεις την ποσότητα των υγρών. Το επόμενο βήμα μετά την ενυδάτωση είναι η σταδιακή κατανάλωση φαγητού. Την πρώτη ή και τη δεύτερη μέρα η αποχή από τη λήψη οποιασδήποτε τροφής βοηθά σημαντικά να περιοριστούν ο εμετός και η διάρροια. Το φαγητό θα πρέπει να είναι ρυζόνερο αρχικά και μετά λαπάς. Στη συνέχεια, και εφόσον η διάρροια ελαττωθεί, πρόσθεσε αλεσμένο μήλο με μπανάνα και άσπρη φρυγανιά. Πάλι, όμως, η βαθμιαία αύξηση της ποσότητας παίζει μεγάλο ρόλο, π.χ., ξεκινάς από μία με δύο κουταλιές της σούπας και ύστερα από 15 λεπτά, αν δεν αντιδράσει αρνητικά το στομάχι σου, μπορείς να φας άλλες δύο κ.ο.κ. Στις περισσότερες περιπτώσεις, με απλή δίαιτα και ανάπαυση τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρήσουν μέσα σε διάστημα 3-5 ημερών και η γαστρεντερίτιδα να αποτελέσει παρελθόν.

Μην πάρεις φάρμακα μόνη σου!
Εάν η γαστρεντερίτιδα επιμένει και, μάλιστα, έντονα για αρκετές ημέρες, τότε χρειάζεται να ζητήσεις τη διάγνωση από έναν ειδικό. Η λήψη φαρμάκων, όπως αντιδιαρροϊκά και αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συνταγή αντενδείκνυται. Ιδίως, σε ό,τι αφορά τα αντιβιοτικά, η αλόγιστη και χωρίς ιατρική συνταγή χρήση τους εγκυμονεί σοβαρά προβλήματα και κινδύνους, αφού και τα ίδια μπορεί ως παρενέργεια να προκαλέσουν κοιλιακά συμπτώματα και διάρροια. Στην περίπτωση δε που η αιτία της γαστρεντερίτιδας δεν είναι βακτηριακή, υπάρχει κίνδυνος να προκληθούν σοβαρές, γενικότερες επιπλοκές στο αίμα, τους νεφρούς και άλλα όργανα. Τέλος, η άμεση επίσκεψη στον ειδικό κρίνεται επιβεβλημένη, όταν πρόκειται για μικρά παιδιά, ηλικιωμένους, έγκυες και όσους πάσχουν από χρόνιες ασθένειες, γιατί κινδυνεύουν περισσότερο από την αφυδάτωση.

Τήρησε τους κανόνες υγιεινής
- Καθάριζε συχνά τα χέρια σου, ιδίως μετά τη χρήση της τουαλέτας, καθώς και πριν από το φαγητό.
- Πλένε πολύ καλά φρούτα και λαχανικά πριν τα καταναλώσεις. Ειδικά για τα ταξίδια εκτός Ελλάδας, έχε υπόψη σου το χρυσό κανόνα «βράσε, ψήσε, ξεφλούδισε». Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι νερό και φαγητό, ακόμη και λαχανικά ή σαλάτες, πρέπει να μαγειρεύονται προτού καταναλωθούν, ενώ τα φρούτα πρέπει να καταναλώνονται ξεφλουδισμένα.
- Μην προσθέτεις παγάκια στα αναψυκτικά και στα κάθε είδους ροφήματα που καταναλώνεις εκτός σπιτιού, διότι αποτελούν τη συνηθέστερη πηγή τροφικής δηλητηρίασης.
- Καθάριζε καλά με σαπούνι και νερό τις επιφάνειες της κουζίνας και τα μαγειρικά σκεύη που χρησιμοποιείς για την προετοιμασία του φαγητού, ιδίως αν μαγειρεύεις κρέας και κοτόπουλο.
- Βάζε αμέσως τα τρόφιμα στο ψυγείο μετά την αγορά τους και το φαγητό μέσα σε 2 ώρες από το μαγείρεμά του. Θυμήσου ότι η απόψυξη και η εκ νέου ψύξη αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την επώαση μικροβίων.
- Προτίμησε το κρέας και το ψάρι καλοψημένα (well done). Απόφυγε την κατανάλωσή τους κατά το γαλλικό τρόπο, δηλαδή μισοψημένα.
- Μην πίνεις ποτέ νερό από πηγές και ρυάκια, εκτός κι αν οι τοπικές Αρχές επιβεβαιώνουν ότι είναι πόσιμο.

«Να φάω κάτι από το... δρόμο;»
Μπορείς να δοκιμάζεις κάτι πρόχειρο από κυλικεία πλοίων, τρένων, καντίνες στο δρόμο κ.λπ., προσέχοντας όμως τα εξής:
- Βλέπε αν τα έτοιμα σάντουιτς διατηρούνται στο ψυγείο.
- Έλεγχε αν τα έτοιμα σνακς (τυρόπιτες, σπανακόπιτες, πίτσες κ.λπ.) διατηρούνται σε θερμοκρασία μεγαλύτερη των 60 βαθμών Κελσίου – άρα καίνε όταν σου τα δίνουν.
- Προτίμησε τα σουβλάκια (γύρος, καλαμάκια) να είναι καλοψημένα.
- Παίρνε σαλάτες από salad bar όταν βρίσκονται υπό ψύξη.
- Αγόραζε αναψυκτικά και εμφιαλωμένα νερά μόνο από ψυγεία που δεν είναι εκτεθειμένα στον ήλιο.

Όταν τρως έξω
- Επίλεγε καταστήματα όπου οι υπεύθυνοι φαίνεται ότι εφαρμόζουν τα απαραίτητα μέτρα υγιεινής για την ασφάλεια των τροφίμων, άρα και των πελατών τους (καθαρά πατώματα, τοίχοι και τραπεζομάντιλα, καθαρές τουαλέτες, απουσία εντόμων).
- Να είσαι επιφυλακτική όταν ακούς το σερβιτόρο, ένθερμο και πιεστικό, να προτείνει πιάτα – δεν αποκλείεται να σου συστήσει κάποια που δεν είναι πάντα τα πιο φρέσκα.
- Μην παραγγέλνεις ορεκτικά που έχουν σάλτσες αμφίβολης ποιότητας.
- Απόφευγε την κατανάλωση κρέατος σε μορφή κιμά, όπως μπιφτέκι ή τηγανητά κεφτεδάκια, γιατί μπορεί εύκολα να νοθευτεί.
- Προτίμησε ως σαλάτα την κλασική αγγουροντομάτα ή χωριάτικη. Είναι σαφώς πιο καλή επιλογή από άλλες πιο περίπλοκες και με βάση λαχανικά όπως το μαρούλι, για το πλύσιμο και την προετοιμασία των οποίων μπορεί το προσωπικό να μη δείξει την απαιτούμενη προσοχή.
- Παράγγελνε φαγητά της ώρας, γιατί τα μαγειρευτά μπορεί να μην έχουν παρασκευαστεί την ίδια μέρα.
- Μείνε μακριά από τα θαλασσινά για τα οποία δε γνωρίζεις την πηγή προέλευσής τους και κατά συνέπεια αν είναι υγειονομικά ελεγμένα.

Για να μη σε… προσβάλλει η διάρροια των ταξιδιωτών
Όταν ταξιδεύεις στο εξωτερικό, εκτίθεσαι απότομα σε αλλαγές που μπορεί να επηρεάσουν δραστικά τις φυσικές άμυνες του ανοσοποιητικού σου συστήματος. Μπορεί, για παράδειγμα, να μην κοιμάσαι αρκετά, να αλλάξουν οι διατροφικές σου συνήθειες, να ξεκουρδιστεί το βιολογικό ρολόι του οργανισμού σου. Επίσης, δεν αποκλείεται να εκτεθείς σε μικρόβια που το σώμα σου δεν έχει συνηθίσει να αντιμετωπίζει και η υγεία σου να «απειληθεί» από τυχόν θερμά κλίματα ή ανθυγιεινές συνθήκες που ευνοούν την αύξηση και τη διάδοση των επικίνδυνων μικροοργανισμών. Ένας στους τρεις ταξιδιώτες αρρωσταίνει εξαιτίας της κατανάλωσης μολυσμένων τροφίμων και νερού – πρόκειται για τη γνωστή «διάρροια των ταξιδιωτών». Μάλιστα, κινδυνεύεις από αυτήν περισσότερο αν σκοπεύεις να επισκεφτείς τους λεγόμενους προορισμούς υψηλού κινδύνου, δηλαδή χώρες της Ασίας, της Αφρικής ή της Λατινικής Αμερικής. Ωστόσο, κινδυνεύεις λιγότερο αν προσέχεις τι να… μην καταναλώνεις: ωμά, μισοψημένα ή τρόφιμα μαγειρεμένα από πλανόδιους πωλητές, παγάκια, νερό μη εμφιαλωμένο και φρούτα ή λαχανικά αμφίβολης καθαριότητας απαγορεύεται να περιλαμβάνονται στο διατροφικό πρόγραμμα του ταξιδιού.

Συνεργάστηκε ο Αναστάσιος Σπαντιδέας, παθολόγος - κλινικός φαρμακολόγος, διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών