Πόσα ρολόγια έχουμε μέσα μας και τι γίνεται όταν απορυθμιστούν;

Αν το εσωτερικό ρολόι του σώματός σου ξεκουρδιστεί μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στο μεταβολισμό.

ρολόι istock

Το αποκαλούν βιολογικό ρολόι ή κιρκάδιο ρυθμό. Πρόκειται για την εσωτερική λειτουργία του οργανισμού που συγχρονίζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα αποκρίνεται το 24ώρο. Όμως πόσα ρολόγια διαθέτουμε και τι θα συμβεί στο σώμα μας όταν αυτά απορυθμιστούν και δεν είναι συγχρονισμένα μεταξύ τους;

Πόσα ρολόγια έχουμε μέσα μας;

Αν και συχνά αναφερόμαστε στο βιολογικό ρολόι σαν να είναι ένα μόνο πράγμα, στην πραγματικότητα, το σώμα μας διαθέτει πολλά ρολόγια.

Ο υπερχιασματικός πυρήνας (SCN), που βρίσκεται στον υποθάλαμο του εγκεφάλου, λειτουργεί ως το βασικό ρολόι, συντονίζοντας τον 24ωρο κύκλο. Οι κιρκάδιοι ρυθμοί ρυθμίζονται από αυτό το κύριο ρολόι στον εγκέφαλο. Αυτή η δομή, η οποία αποτελείται από περίπου 20.000 κύτταρα νευρώνων, είναι υπεύθυνη για τον συντονισμό όλων των βιολογικών ρολογιών στο σώμα.

Εκτός από τον SCN, υπάρχουν μικρότερα κιρκάδια ρολόγια σε διάφορα όργανα και ιστούς του σώματος, όπως το ήπαρ, τα έντερα, τα νεφρά και οι αδένες. Κάθε ένα από αυτά τα ρολόγια ελέγχει συγκεκριμένες λειτουργίες, όπως η πέψη, η έκκριση ορμονών και η θερμοκρασία του σώματος.

Συνολικά, τα κιρκάδια ρολόγια συνεργάζονται για να διατηρούν την ομοιόσταση και να ρυθμίζουν μια πληθώρα σωματικών λειτουργιών σε ένα 24ωρο κύκλο.

Ενώ ο SCN επηρεάζεται από εξωτερικούς παράγοντες, όπως το φως του ήλιου, τα μικρότερα κιρκάδια ρολόγια λειτουργούν σχεδόν ανεξάρτητα. Αυτό επιτρέπει στο σώμα να διατηρεί μια κάποια ισορροπία ακόμα και όταν οι συνθήκες του περιβάλλοντος αλλάζουν.

"Το κιρκάδιο ρολόι είναι ένα εσωτερικό βιολογικό 24ωρο ρολόι που υπάρχει στο ανθρώπινο σώμα, σε κάθε κύτταρο", αναφέρει η Amandine Chaix, PhD, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Διατροφής και Ολοκληρωμένης Φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα.

Η Chaix ερευνά τη σύνδεση μεταξύ του εσωτερικού μας ρολογιού και του μεταβολισμού ή πώς προσλαμβάνουμε και χρησιμοποιούμε ενέργεια από τα τρόφιμα. Η διατήρηση της καλής μεταβολικής υγείας μειώνει τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2, καρδιακών παθήσεων και πολλών άλλων σοβαρών παθήσεων υγείας.

Ένα ρολόι που λειτουργεί καλά, βοηθά το σώμα να προετοιμαστεί για την καθημερινή ζωή τροποποιώντας τον μεταβολισμό με βάση την ώρα της ημέρας, εξηγεί η ειδικός. Τη νύχτα, για παράδειγμα, το ρολόι στέλνει ενέργεια για την αποθήκευση των αναμνήσεων και την αποτοξίνωση του σώματος, τα οποία συμβαίνουν κυρίως κατά τη διάρκεια του ύπνου. Όταν ξυπνάμε το πρωί, το ρολόι επιταχύνει τον μεταβολισμό μας για να προετοιμαστεί να φάμε και να είμαστε δραστήριοι. Η έκθεση στο φως κατά τη διάρκεια της ημέρας και το σκοτάδι τη νύχτα φροντίζουν ώστε το ρολόι να λειτουργεί στον ίδιο χρόνο με τον έξω κόσμο.

Χρονοθεραπεία: Μπορεί το βιολογικό μας ρολόι να είναι η θεραπεία που ψάχνουμε;

ρολόι
istock

2 πράγματα που διατηρούν ρυθμισμένο το ρολόι σου

1. Το πότε τρως: Ανάλογα με την ώρα της ημέρας το να τρως το ίδιο ακριβώς γεύμα μπορεί να επηρεάσει διαφορετικά τον οργανισμό σου. Λίγο μετά το ξύπνημα, ο οργανισμός είναι έτοιμος να αφομοιώσει τις τροφές, χάρη στην αυξημένη ανταπόκριση στην ορμόνη ινσουλίνη που μειώνει το σάκχαρο του αίματος.

"Ακόμα κι αν καταναλώσεις τεράστια ποσότητα υδατανθράκων, ο τρόπος με τον οποίο ο οργανισμός σου θα το μεταβολίσει είναι πολύ αποτελεσματικός γιατί είναι η κατάλληλη ώρα της ημέρας να το κάνεις", λέει η Chaix. Δηλαδή, ένα πλούσιο πρωινό δεν θα προκαλέσει την ίδια αύξηση του σακχάρου στο αίμα με το ίδιο γεύμα που καταναλώθηκε αργότερα μέσα στην ημέρα.

Από την άλλη πλευρά, το φαγητό αργά το βράδυ είναι ιδιαίτερα ανθυγιεινό. Κατανέμεται πολλή ενέργεια στον εγκέφαλο και το συκώτι τη νύχτα, για να διατηρηθούν οι διαδικασίες του σώματος κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ένα  μεταμεσονύκτιο σνακ αναγκάζει το σώμα να αναδρομολογήσει την ενέργεια στο πεπτικό σύστημα, δημιουργώντας πρόβλημα στην πέψη και στις διαδικασίες που σχετίζονται με τον ύπνο.

2. Το πότε κοιμάσαι: Η έλλειψη ύπνου μπορεί να διαταράξει το ρολόι, το οποίο με τη σειρά του διαταράσσει το μεταβολισμό, προειδοποιεί ο Christopher Depner, PhD, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Υγείας & Κινησιολογίας του Πανεπιστημίου της Γιούτα. Όταν δεν κοιμάσαι αρκετά, συχνά εκτίθεσαι στο μη φυσικό φως αργά το βράδυ, γεγονός που αναστατώνει το ρολόι σου, που προσπαθεί να ταιριάξει με τον κύκλο φωτός. "Είναι σαν να προκαλείς jet lag συνεχώς", λέει ο Depner.

Και αυτό το jet lag έχει άμεσες συνέπειες για την υγεία. Η έρευνα του Depner διαπίστωσε ότι τα άτομα που δεν κοιμούνται καλά είναι πιο πιθανό να τρώνε περισσότερο (και να τρώνε αργά το βράδυ), γεγονός που μπορεί να μειώσει αισθητά την ευαισθησία στην ινσουλίνη σε λιγότερο από μια εβδομάδα. "Τα υγιή άτομα μπορεί να αποκτήσουν ευαισθησία στην ινσουλίνη, σε προδιαβητικό στάδιο, σε μόλις πέντε ημέρες!", λέει ο Depner. Χρειάζεται περίπου μια εβδομάδα επαρκούς ύπνου για να αντιστραφούν οι μεταβολικές αλλαγές και ο ύπνος τα Σαββατοκύριακα δεν αρκεί.

Το να τρως αργά τη νύχτα μπορεί επίσης να επηρεάσει το εσωτερικό ρολόι του πεπτικού συστήματος, να μην συγχρονίζεται με το ρολόι που βασίζεται στο φως που βρίσκεται στον εγκέφαλο. Στην ιδανική περίπτωση, η κατανάλωση πρωινού λίγο μετά το ξύπνημα συγχρονίζει το πεπτικό σου σύστημα με τον εγκέφαλό σου.

Ωστόσο, "εάν τρως όταν δεν πρέπει, τότε το πεπτικό σύστημα λειτουργεί σε χρόνο διαφορετικό από τον εγκέφαλο", λέει η Chaix. Αυτό μπορεί να αποδυναμώσει το ρολόι σου, δυσκολεύοντας τον ύπνο σου και το ξύπνημά σου.

Βρες τους κιρκάδιους ρυθμούς σου και νίκησε την κόπωση!

Πώς να ρυθμίσεις το ρολόι σου

Ο επαρκής ύπνος και η τήρηση ενός σταθερού προγράμματος είναι συχνά δύσκολο και μερικές φορές αδύνατο. Αλλά κάποια βήματα μπορεί να ενισχύουν το κιρκάδιο ρολόι και να βελτιώσουν την υγεία σου.

Ακόμη κι αν δεν μπορείς να κοιμηθείς αρκετά, υπάρχουν στρατηγικές για να ρυθμίσεις το ρολόι σου. Επειδή το έντονο φως ρυθμίζει το κιρκάδιο ρολόι του εγκεφάλου, το να ξεκινήσεις την ημέρα σου με φως μπορεί να βοηθήσει, όπως και το αποφύγεις το έντονο μη φυσικό φως αργά το βράδυ.

Η διατήρηση ενός τακτικού προγράμματος ύπνου και διατροφής μπορεί να είναι ευεργετική, ακόμη και για άτομα που εργάζονται ή είναι δραστήρια τη νύχτα.

Η συνέπεια είναι το κλειδί. Όποιο ρυθμό κι αν έχεις, μείνε σε αυτόν, ώστε το ρολόι σου να μπορεί να προσαρμοστεί και να προβλέψει αυτόν τον κύκλο, ακόμα κι αν δεν είναι ο κύκλος ίδιος με τον κύκλο του ήλιου. Δεν χρειάζεται αύριο να ξυπνήσεις και να τα εφαρμόσεις όλα αυτά ταυτόχρονα. Κάνε μικρά βήματα και σιγά σιγά θα δεις μεγάλα αποτέλεσμα στην υγεία σου.

 

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr

Read Next

MORE FROM

Υγεία

Δεικτης μαζας σωματος

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i

Ποσο νερο πρεπει να πινω

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i

Θερμιδες που καιω στο τρεξιμο

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i