Το να ξεκινήσεις ψυχοθεραπεία χρειάζεται θάρρος. Είτε είναι η πρώτη φορά που αποφασίζεις να ζητήσεις βοήθεια από έναν ειδικό είτε έχεις ήδη περάσει αρκετό χρόνο δουλεύοντας με τον εαυτό σου, η διαδικασία δεν είναι πάντα εύκολη. Χρειάζεται να κοιτάξεις κατάματα σκέψεις, συναισθήματα και εμπειρίες που μπορεί να απέφευγες για χρόνια, να αναγνωρίσεις συμπεριφορές που δεν σε εξυπηρετούν πια και να αναπτύξεις νέους τρόπους διαχείρισης των δυσκολιών της καθημερινότητας. Και κάπου εδώ γεννιέται μια εύλογη απορία. Πώς ξέρεις ότι η ψυχοθεραπεία λειτουργεί; Πότε αρχίζεις να βλέπεις αποτελέσματα και τι γίνεται αν, ενώ πηγαίνεις συστηματικά στις συνεδρίες σου, εξακολουθείς να έχεις δύσκολες μέρες;
Έλλειψη διάθεσης να κάνεις πράγματα; Τι είναι η αβουλησία και τι μπορείς να κάνεις;
Η πρόοδος στην ψυχοθεραπεία δεν είναι πάντα θεαματική. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ξυπνάς κάθε πρωί χαρούμενη, ότι σταματάς να αγχώνεσαι ή ότι όλες οι σχέσεις σου γίνονται ξαφνικά πιο εύκολες. Μερικές φορές, οι αλλαγές είναι τόσο διακριτικές που χρειάζεται να κοιτάξεις πίσω για να συνειδητοποιήσεις πόσο διαφορετικά αντιμετωπίζεις πλέον όσα σε δυσκολεύουν.
Η θεραπεύτρια Gilza Fort-Martinez παρουσιάζει στο Verywell Mind πέντε ενδείξεις που μπορεί να δείχνουν ότι η ψυχοθεραπεία έχει θετικό αντίκτυπο στη ζωή σου. Όπως επισημαίνεται, κάθε άνθρωπος χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση και διαφορετικό χρονικό διάστημα για να δει αλλαγές. Επομένως, δεν υπάρχει ένα ενιαίο χρονοδιάγραμμα που να ισχύει για όλους.
Ψυχοθεραπεία: 5 σημάδια ότι αρχίζει να λειτουργεί
1. Αρχίζεις να νιώθεις καλύτερα στην καθημερινότητά σου
Ένα από τα πιο ξεκάθαρα σημάδια ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθά είναι ότι η καθημερινότητά σου αρχίζει να μοιάζει πιο διαχειρίσιμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται τα προβλήματα ή ότι δεν θα έχεις ξανά άγχος, στενοχώρια και απογοήτευση. Μπορεί, όμως, να παρατηρήσεις ότι οι δυσκολίες δεν σε κατακλύζουν με την ίδια ένταση και ότι βρίσκεις πιο εύκολα τον τρόπο να τις αντιμετωπίσεις.
Ίσως οι σκέψεις σου να γίνονται λιγότερο χαοτικές. Ίσως η εσωτερική φωνή που σε κρίνει διαρκώς να χάνει λίγο από τη δύναμή της. Αντί να εστιάζεις αποκλειστικά σε όσα δεν έκανες σωστά, αρχίζεις να αναγνωρίζεις τις προσπάθειές σου και να αντιμετωπίζεις τον εαυτό σου με περισσότερη κατανόηση.
Μπορεί, επίσης, να επιστρέφεις σταδιακά σε δραστηριότητες που παλαιότερα σου έδιναν χαρά. Να απολαμβάνεις περισσότερο μια βόλτα, μια συζήτηση με έναν φίλο ή μια ήσυχη στιγμή χωρίς να σκέφτεσαι διαρκώς τι πήγε στραβά ή τι μπορεί να συμβεί αύριο.
Η Martinez επισημαίνει ότι η πρόοδος μπορεί να φανεί όταν αρχίζεις να επιστρέφεις σε ευχάριστες δραστηριότητες και στιγμές χαράς. Μπορεί ακόμη να νιώθεις πιο παρούσα σε όσα συμβαίνουν τώρα, αντί να μένεις εγκλωβισμένη στη θλίψη για το παρελθόν ή στον φόβο για το μέλλον. Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται να είναι όλα τέλεια για να υπάρχει πρόοδος. Μερικές φορές, το σημαντικότερο είναι ότι η ζωή σου αρχίζει να σου φαίνεται λίγο πιο εύκολη.
2. Νιώθεις ότι μπορείς να εμπιστευτείς τον θεραπευτή σου
Η σχέση που αναπτύσσεις με τον θεραπευτή σου αποτελεί σημαντικό μέρος της διαδικασίας. Για να μπορέσεις να μιλήσεις ανοιχτά για όσα σε απασχολούν, χρειάζεται να αισθάνεσαι ότι βρίσκεσαι σε ένα περιβάλλον όπου μπορείς να εκφραστείς χωρίς να φοβάσαι ότι θα κριθείς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο θεραπευτής σου πρέπει να συμφωνεί με όλα όσα λες ή να σου προσφέρει διαρκώς τις απαντήσεις που θα ήθελες να ακούσεις. Ο ρόλος του δεν είναι να γίνει ο καλύτερός σου φίλος ούτε να επιβεβαιώνει κάθε απόφασή σου. Είναι να σε βοηθήσει να κατανοήσεις καλύτερα τον εαυτό σου, ακόμη και όταν χρειάζεται να εξετάσεις πλευρές σου που σε δυσκολεύουν.
Πώς καταλαβαίνεις, λοιπόν, ότι η σχέση αυτή λειτουργεί υποστηρικτικά; Όταν αισθάνεσαι ότι μπορείς να μιλήσεις για δύσκολα θέματα, να παραδεχτείς φόβους και ανασφάλειες και να εξερευνήσεις συμπεριφορές που δεν σε κάνουν περήφανη, χωρίς να χάνεις το αίσθημα ασφάλειας.
Η Fort-Martinez εξηγεί ότι ένα σημάδι προόδου είναι όταν ο θεραπευτής σε βοηθά να αρχίσεις να εμπιστεύεσαι ξανά τους άλλους ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αναπτύξεις αυτή την εμπιστοσύνη για πρώτη φορά. Η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει δύσκολες συζητήσεις, αλλά η πρόκληση δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από την αίσθηση ότι απειλείσαι ή ότι δεν έχεις χώρο να εκφραστείς.
Η σημασία αυτής της σχέσης υποστηρίζεται και από έρευνα, σύμφωνα με την οποία η θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική όταν ο θεραπευόμενος αισθάνεται ότι έχει αναπτύξει ουσιαστική σύνδεση με τον επαγγελματία ψυχικής υγείας που τον υποστηρίζει. Αν αισθάνεσαι ότι μπορείς να είσαι ο εαυτός σου μέσα στις συνεδρίες, να θέτεις ερωτήσεις και να εκφράζεις ακόμη και τις αμφιβολίες σου, αυτό μπορεί να αποτελεί μια σημαντική ένδειξη ότι έχεις αρχίσει να χτίζεις μια σχέση εμπιστοσύνης.
3. Αναγνωρίζεις τα μοτίβα συμπεριφοράς που σε δυσκολεύουν
Όλοι έχουμε τα λεγόμενα "τυφλά σημεία": επαναλαμβανόμενες σκέψεις, αντιδράσεις ή συμπεριφορές που επηρεάζουν τη ζωή και τις σχέσεις μας, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε πάντα πόσο μας επηρεάζουν. Μπορεί, για παράδειγμα, να αποφεύγεις συστηματικά τις συγκρούσεις, ακόμη κι όταν κάτι σε ενοχλεί πραγματικά. Να δυσκολεύεσαι να πεις "όχι", επειδή φοβάσαι ότι θα απογοητεύσεις τους άλλους. Ή να ερμηνεύεις μια καθυστερημένη απάντηση σε ένα μήνυμα ως απόδειξη ότι κάποιος δεν ενδιαφέρεται για εσένα.
Όταν βρίσκεσαι μέσα σε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, είναι συχνά δύσκολο να δεις τι συμβαίνει από απόσταση. Μπορεί να εστιάζεις αποκλειστικά στη συμπεριφορά των άλλων, χωρίς να αντιλαμβάνεσαι πώς οι δικές σου αντιδράσεις συμβάλλουν σε μια κατάσταση ή πώς επηρεάζονται από προηγούμενες εμπειρίες. Ο Wayne Pernell, κλινικός ψυχολόγος, χρησιμοποιεί την εικόνα ενός ψαριού που δεν γνωρίζει τι σημαίνει να βρίσκεται έξω από το νερό, για να περιγράψει τη δυσκολία μας να αντιληφθούμε τα όρια της δικής μας οπτικής.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να αναγνωρίσεις αυτά τα μοτίβα και να εξετάσεις αν εξακολουθούν να σε εξυπηρετούν. Η διαδικασία δεν είναι πάντοτε ευχάριστη. Η συνειδητοποίηση ότι επαναλαμβάνεις μια συμπεριφορά που σε πληγώνει ή δυσκολεύει τις σχέσεις σου μπορεί αρχικά να προκαλέσει αμηχανία, αντίσταση ή στενοχώρια. Ωστόσο, η αναγνώριση είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα. Όταν αρχίζεις να καταλαβαίνεις γιατί αντιδράς με έναν συγκεκριμένο τρόπο, αποκτάς περισσότερες επιλογές για το πώς θα μπορούσες να αντιδράσεις την επόμενη φορά.
Αυτές οι μικρές στιγμές συνειδητοποίησης, όταν σκέφτεσαι "τώρα καταλαβαίνω γιατί συμβαίνει αυτό", μπορεί να αποτελούν ενδείξεις ότι αρχίζεις να βλέπεις τον εαυτό σου και τις σχέσεις σου με διαφορετική ματιά.
4. Οι σχέσεις σου αρχίζουν να αλλάζουν προς το καλύτερο
Η πρόοδος στην ψυχοθεραπεία δεν περιορίζεται σε όσα αισθάνεσαι όταν είσαι μόνη σου. Μπορεί να αρχίσει να φαίνεται και στον τρόπο που σχετίζεσαι με τους ανθρώπους γύρω σου, είτε πρόκειται για τον σύντροφό σου, τους φίλους, την οικογένεια ή τους συναδέλφους σου.
Όταν μαθαίνεις να αναγνωρίζεις τα συναισθήματά σου και να διαχειρίζεσαι καλύτερα τις αντιδράσεις σου, μπορεί να διαπιστώσεις ότι αντιμετωπίζεις τις διαφωνίες με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Αντί να αντιδράς παρορμητικά, ίσως αρχίζεις να κάνεις μια παύση, να σκέφτεσαι τι πραγματικά σε ενόχλησε και να εκφράζεις τις ανάγκες σου με πιο ξεκάθαρο τρόπο. Μπορεί, επίσης, να παρατηρείς ότι ακούς περισσότερο τους άλλους, δείχνεις μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και προσπαθείς να κατανοήσεις τη δική τους οπτική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να συμφωνείς μαζί τους.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι η ικανότητα να αντιμετωπίζεις τις δυσκολίες χωρίς να θεωρείς ότι κάθε διαφωνία απειλεί μια σχέση. Μια σύγκρουση δεν χρειάζεται να οδηγεί σε απομάκρυνση, θυμό που διαρκεί ημέρες ή στην ανάγκη να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο με κάθε κόστος.
Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι σχέσεις σου θα βελτιωθούν ή ότι θα μπορέσεις να λύσεις κάθε πρόβλημα με τους ανθρώπους γύρω σου. Μερικές φορές, η καλύτερη κατανόηση του εαυτού σου σε βοηθά να αναγνωρίσεις ότι μια σχέση δεν σου κάνει καλό ή ότι χρειάζεται να θέσεις διαφορετικά όρια. Η ουσία δεν βρίσκεται στο να διατηρείς όλες τις σχέσεις σου με κάθε τίμημα, αλλά στο να αποκτάς μεγαλύτερη επίγνωση του τρόπου με τον οποίο συμμετέχεις σε αυτές και να μπορείς να αντιμετωπίζεις τις δυσκολίες με περισσότερη κατανόηση και αποτελεσματικότητα.
5. Αρχίζεις να αφήνεις πίσω σου τρόπους αντιμετώπισης που δεν σε βοηθούν πια
Πολλές συμπεριφορές που υιοθετούμε στην ενήλικη ζωή μας έχουν τις ρίζες τους στον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες όταν ήμασταν παιδιά ή έφηβοι. Κάποιες φορές, οι αντιδράσεις που αναπτύξαμε τότε μάς βοήθησαν να διαχειριστούμε ένα δύσκολο περιβάλλον ή να προστατευτούμε συναισθηματικά. Μεγαλώνοντας, όμως, αυτές οι ίδιες αντιδράσεις μπορεί να μην είναι πλέον χρήσιμες.
Ο Pernell επισημαίνει ότι ορισμένοι άνθρωποι υιοθετούν έντονες και δραματικές συμπεριφορές, ενώ άλλοι αποσύρονται ή αναζητούν διαρκώς την επιβεβαίωση των γύρω τους. Τέτοιες αντιδράσεις και σκέψεις μπορεί να παγιωθούν σε βαθύτερο επίπεδο και να συνεχίσουν να επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας στην ενήλικη ζωή, ακόμη κι όταν δεν μας εξυπηρετούν.
Ίσως, για παράδειγμα, να δυσκολεύεσαι να εκφράσεις τη δυσαρέσκειά σου, επειδή έχεις μάθει να αποφεύγεις κάθε σύγκρουση. Μπορεί να ζητάς συνεχώς επιβεβαίωση για τις αποφάσεις σου ή να προσπαθείς να ικανοποιείς τους πάντες, ακόμη κι όταν αυτό σημαίνει ότι παραμερίζεις τις δικές σου ανάγκες.
Μια άλλη πιθανότητα είναι να απομακρύνεσαι από τους ανθρώπους όταν αισθάνεσαι ευάλωτη, αντί να τους εξηγείς τι σε έχει πληγώσει. Το ζητούμενο δεν είναι να κατηγορήσεις τον εαυτό σου για αυτές τις συμπεριφορές ούτε να αναλύεις αδιάκοπα κάθε εμπειρία της παιδικής σου ηλικίας. Είναι να αρχίσεις να κατανοείς πώς έμαθες να αντιδράς με έναν συγκεκριμένο τρόπο και να αναρωτηθείς αν θέλεις να συνεχίσεις να λειτουργείς έτσι.
Η σταδιακή αλλαγή αυτών των μοτίβων μπορεί να σου προσφέρει μεγαλύτερη ανεξαρτησία, περισσότερες επιλογές και μια ισχυρότερη αίσθηση προσωπικής ολοκλήρωσης. Και, φυσικά, τέτοιες αλλαγές χρειάζονται χρόνο και εξάσκηση. Μπορεί να μην αντιδράς διαφορετικά σε κάθε περίσταση από την πρώτη στιγμή. Αν, όμως, αρχίζεις να αναγνωρίζεις μια παλιά σου συνήθεια πριν σε παρασύρει και δοκιμάζεις μια διαφορετική αντίδραση, αυτό μπορεί να αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα προόδου.
Τι να θυμάσαι όταν αναρωτιέσαι αν η ψυχοθεραπεία λειτουργεί
Η ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία που σου δίνει την ευκαιρία να κατανοήσεις καλύτερα τον εαυτό σου, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των πλευρών σου που δυσκολεύεσαι να αποδεχτείς ή να εξετάσεις.
Για να μπορέσεις να αξιοποιήσεις αυτή τη διαδικασία, χρειάζεται συμμετοχή, προσπάθεια και διάθεση να διερευνήσεις τις σκέψεις σου, να θέσεις ερωτήσεις και να εξετάσεις το ενδεχόμενο αλλαγών. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι πρέπει να πιέζεις τον εαυτό σου να προοδεύει με συγκεκριμένο ρυθμό ή να μετράς την επιτυχία κάθε συνεδρίας από το πόσο καλύτερα αισθάνεσαι αμέσως μετά.
Η πρόοδος μπορεί να είναι σταδιακή. Μπορεί να συνειδητοποιήσεις ότι διαχειρίζεσαι πιο ψύχραιμα μια δύσκολη συζήτηση, ότι αναγνωρίζεις νωρίτερα πότε πιέζεσαι ή ότι καταφέρνεις να αντιμετωπίσεις μια απογοήτευση χωρίς να γίνεσαι υπερβολικά αυστηρή με τον εαυτό σου.
Αν, αντίθετα, αισθάνεσαι ότι δεν βλέπεις καμία αλλαγή, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η ψυχοθεραπεία αποτυγχάνει. Μπορεί να χρειάζεται περισσότερος χρόνος, να βρίσκεσαι σε μια δύσκολη φάση ή να είναι χρήσιμο να συζητήσεις ανοιχτά με τον θεραπευτή σου για τους στόχους και την πορεία των συνεδριών σας. Δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις. Το σημαντικό είναι να μπορείς να παρατηρείς τι αλλάζει, να εκφράζεις όσα σε απασχολούν και να δίνεις στον εαυτό σου τον χώρο να προχωρήσει με τον δικό του ρυθμό.
"Εγώ δε θέλω ψυχολόγο, έχω τους φίλους μου": Γιατί αντιστέκεσαι στην ψυχοθεραπεία;