Από την Κλεοπάτρα - Κλαίρη Χατζηγιάννη, συγγραφέα, business communication & leadership expert, public speaker, DTM, brand communications & media relations expert Ακόμη Εδώ; Χώρο στο Χρόνο
Σου έχει τύχει να ακούσεις από κάποιον μια φράση που εκεί νη τη στιγμή πέρασε σχεδόν απαρατήρητη και χρόνια αργό-τερα να ανακαλύψεις ότι κάπου στο μυαλό σου έχει μείνει; "Είσαι μικρή ακόμη για τέτοιες κουβέντες". "Θα καταλάβεις όταν μεγαλώσεις". "Εγώ στην ηλικία σου... είχα άντρα, σπίτι και δυο παιδιά!". "Μα τι πας να κά νεις:
Αυτά δεν είναι για την ηλικία σου. Είναι για παιδούλες". Κι άλλες πολλές φράσεις που, φυσικά, αλλάζουν ή τροποποιούνται, ανάλογα με τη διάθεση να εκφραστεί αυτό το είδος ρατσισμού, το οποίο κάποιες φορές περικλείει βία και κάποιες άλλες, μέσα από καλοπροαίρετες συμβουλές, φροντίδα ή διάθεση προστασίας. Όπως και να ’χει όμως, το βασικό μήνυμα μένει παράξενα σταθερό: κάποιος άλλος μοιάζει να γνωρίζει καλύτερα από εσένα τι ταιριάζει στην ηλικία σου.
Ο εγκέφαλος μικραίνει με την ηλικία – Η καλύτερη φυσική προστασία μετά τα 40 είναι αυτή!
Ο ηλικιακός ρατσισμός ξεκινά νωρίς
Αυτό είναι ένα από τα πρόσωπα του ηλικιακού ρατσισμού, αυτού που διεθνώς ονομάζουμε "ageism". Και ίσως το πρώτο που αξίζει να συνειδητοποιήσεις είναι ότι δεν αρχίζει στα 60 ή τα 70. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, πριν ακόμη μάθεις ότι υπάρχει η ανάλογη λέξη ή η περιγραφή γι’ αυτό. Στην εφηβεία, όταν η άποψή σου αντιμετωπίζεται ως "μια φάση που θα περάσει", λες και όσα σκέφτεσαι ή αισθάνεσαι δεν αξίζουν ακόμη να ληφθούν πραγματικά στα σοβαρά. Στα πρώτα χρόνια της δουλειάς, όταν η νεότητα μεταφράζεται αυτόματα σε έλλειψη εμπειρίας και, ίσως, και σοβαρότητας.
Αργότερα, όταν η ζωή σου αρχίζει να συγκρίνεται με το κοινωνικό ημερολόγιο του "γιατί έτσι πρέπει", δηλαδή καριέρα, σχέση, γάμος, παιδιά, σταθερότητα. Και έρχεται η στιγμή, σχεδόν χωρίς προειδοποίηση, που το ρολόι γυρίζει ανάποδα. Εκεί που πριν ήσουν "πολύ μικρή", αρχίζεις ξαφνικά να ακούς στον περί- γυρό σου πως είσαι "πολύ μεγάλη". Όταν έγραφα το βιβλίο Ακόμη εδώ; Χώρο στο χρόνο, δε με ενδιέφερε να εξηγήσω θεωρητικά τι είναι το ageism. Ήθελα να θυμηθώ μέσα από τα βιώματα πώς αυτό ακούγεται μέσα στην πραγματική ζωή του κάθε ανθρώπου.
Πώς μπαίνει στο σπίτι, στη δουλειά, στις σχέσεις, στις επιλογές σου. Πώς μπορεί να μεταμφιεστεί σε συμβουλή, σε ενδιαφέρον, ακόμα και σε κομπλιμέντο. Και πώς αλλάζει πρόσωπο σε κάθε δεκαετία της ζωής σου, τόσο φυσικά, ώστε πολλές φορές δεν το αναγνωρίζεις καν.
Η ασφυκτική μέτρηση του χρόνου
Ειδικά για μια γυναίκα αυτή η μέτρηση του χρόνου γίνεται συχνά ακόμα πιο ασφυκτική, αφού μπορεί να είσαι "πολύ νέα" για αποδοχή ή κύρος και λίγα χρόνια αργότερα να είσαι "τόσο πολύ μεγάλη πια!..." για μια καινούρια αρχή. Να πρέπει να είσαι:
• Φιλόδοξη, αλλά όχι τόσο ώστε να ενοχλείς.
• Περιποιημένη, αλλά με τον "σωστό" τρόπο, όπως πρέπει!
• Έμπειρη, αλλά αρκετά νέα, ώστε να παραμένεις ευχάριστα ορατή.
Στην εργασία, ειδικά, η ηλικία μπορεί να γίνει φίλτρο πριν ακόμη αξιολογηθούν η σκέψη, η γνώση, οι δεξιότητες ή η ικανότητά σου. Το έχω ζήσει! Στα πρώτα επαγγελματικά μου χρόνια ένιωθα συχνά ότι έπρεπε πρώτα να αποδείξω πως δικαιούμαι να έχω φωνή. Και εκεί εμφανίζεται μια ακόμα δύσκολη πλευρά του ageism.
Μήπως αναπαράγεις κι εσύ ηλικιακό ρατσισμό;
Και για να μιλήσουμε και ακόμα πιο ξεκάθαρα, δεν είσαι πάντοτε μόνο αυτή που δέχεται τον ηλικιακό ρατσισμό. Ίσως να τον έχεις αναπαράγει κι εσύ, μπορεί χωρίς να το καταλάβεις.
• Όταν λες για έναν 20χρονο: "Είναι μικρούλης! Τι μπορεί να ξέρει ακόμη;".
• Όταν απορείς γιατί μια γυναίκα στα 50 αποφάσισε να αλλάξει καριέρα.
• Όταν σχολιάζεις ότι κάποιος "δεν είναι για τέτοια στην ηλικία του...".
Έτσι επιβιώνουν τα στερεότυπα. Περνούν από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά, μέχρι να πάψουμε να τα ακούμε ως προκατάληψη και να αρχίσουμε να τα θεωρούμε κοινή λογική.
Όταν αυτοπεριορίζεσαι χωρίς κανείς να σε περιορίζει
Το πιο ύπουλο και αυτοκαταστροφικό σημείο του ηλικιακού ρατσισμού, όμως, έρχεται λίγο αργότερα. Όταν δε χρειάζεται πια να σ’ το εκφράσει κανείς. Όταν η εξωτερική φωνή του ageism γίνεται η δική σου φωνή. Είναι, για παράδειγμα:
• Όταν σκέφτεσαι να διεκδικήσεις μια θέση εργασίας και προλαβαίνεις να πεις: "Μπα! Δε θα με πάρουν. Θα προτιμήσουν κάποια μικρότερη".
• Όταν θέλεις να μάθεις κάτι καινούριο ή να σπουδάσεις κάτι και αισθάνεσαι αμήχανα πριν ακόμη δοκιμάσεις.
• Όταν εγκαταλείπεις μια επιθυμία επειδή κάπου μέσα σου έχει εγκατασταθεί η ιδέα ότι "μωρέ, στην ηλικία μου θα με κοροϊδεύουν. Τώρα πια δε γίνεται".
Εκεί ο ηλικιακός ρατσισμός έχει κάνει ίσως τη βαθύτερη δουλειά του: σε έχει μάθει να περιορίζεσαι, χωρίς να χρειάζεται πλέον κανείς να σε περιορίζει.
"Ο ηλικιακός ρατσισμός δεν είναι μόνο αυτά που σου λένε. Είναι κι αυτά που σε μαθαίνουν να μη λες"
Στο βιβλίο μου γράφω αυτή τη φράση που επιστρέφει συχνά στη σκέψη μου. Τι μπορείς όμως να κάνεις;
Α. Να αρχίσεις να ακούς λίγο πιο προσεκτικά τη γλώσσα σου. Τόσο εκείνη που χρησιμοποιείς για τους άλλους όσο κι εκείνη που χρησιμοποιείς για εσένα.
Β. Πριν σχολιάσεις για κάποιον "στην ηλικία του…", αναρωτήσου αν η ηλικία έχει, πράγματι, οποιαδήποτε σχέση με αυτό που κρίνεις.
Γ. Πριν πεις "τώρα πια, είναι αργά για να…", να αναρωτηθείς καλύτερα: αργά σε σχέση με ποιο ρολόι;
Δ. Πριν εγκαταλείψεις κάτι που επιθυμείς, δοκίμασε να αλλάξεις την ερώτηση. Αντί για "μήπως είμαι πολύ μεγάλη γι’ αυτό;", ρώτησε: "Το θέλω ακόμη;".
Επίτρεψε στον εαυτό σου να ζει κάθε ηλικία ως ζωντανό χρόνο
"Προσωπικά, δε με ενδιαφέρει να νικήσω τον χρόνο. Ο χρόνος θα περάσει έτσι κι αλλιώς. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να μην του παραχωρήσω το δικαίωμα να με ορίσει". Ίσως εκεί να βρίσκεται και μια πρώτη μικρή απάντηση στο ageism: να επιτρέψεις στον εαυτό σου να ζει κάθε ηλικία ως ζωντανό χρόνο. Χρόνο που αλλάζει, που επιθυμεί, που δοκιμάζει, που ξαναρχίζει. Χρόνο δικό σου, που δεν υπα-
κούει σε όσα οι άλλοι αποφάσισαν ότι "πρέπει" ή "δεν πρέπει" να συμβαίνουν σε μια συγκεκριμένη ηλικία. Και μαζί του, δική σου να είναι και η τόλμη με την οποία επιλέγεις να τον ζήσεις. Ο χρόνος έχει ημερομηνίες. Η τόλμη σου όχι.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ SHAPE ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026
Οι 12 πιο συνηθισμένες φράσεις για την ηλικία που οι ειδικοί θέλουν να ξεχάσεις