Υπάρχουν ιατρικά ευρήματα που δεν αφορούν τη θεραπεία, αλλά την εκτίμηση της πορείας ενός ασθενούς όταν η κατάσταση έχει πλέον φτάσει σε τελικό στάδιο. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται ένα απλό κλινικό τεστ που φαίνεται να σχετίζεται με το πόσο κοντά βρίσκεται ένας ασθενής στο τέλος της ζωής του: ο έλεγχος του αντανακλαστικού του κερατοειδούς.
Πρόκειται για μια δοκιμασία που χρησιμοποιείται ήδη στην καθημερινή κλινική πράξη, ωστόσο νέα δεδομένα ιατρικής μελέτης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό BMJ Supportive & Palliative Care, δείχνουν ότι η σημασία της ενδέχεται να είναι πιο καθοριστική απ’ ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί.
Πώς να μιλήσω στα παιδιά για τον θάνατο και το πένθος
Ο έλεγχος που γίνεται μέσα σε δευτερόλεπτα
Η διαδικασία είναι εξαιρετικά απλή και πραγματοποιείται στο κρεβάτι του ασθενούς. Ο επαγγελματίας υγείας αγγίζει πολύ απαλά την επιφάνεια του κερατοειδούς χιτώνα - του διαφανούς μπροστινού τμήματος του ματιού - με ένα αποστειρωμένο βαμβάκι ή λεπτή γάζα. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το νευρικό σύστημα ενεργοποιεί άμεσα μια αυτόματη αντίδραση: το μάτι κλείνει.
Η αντίδραση αυτή, γνωστή ως αντανακλαστικό του κερατοειδούς, αποτελεί βασική νευρολογική λειτουργία που συνδέεται με τη δραστηριότητα του εγκεφαλικού στελέχους, της περιοχής που ρυθμίζει κρίσιμες ζωτικές λειτουργίες.
Όταν το αντανακλαστικό αυτό εξασθενεί ή απουσιάζει, οι κλινικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι πρόκειται για ένδειξη σοβαρής επιδείνωσης της γενικής κατάστασης.
Τα ευρήματα της μελέτης
Σε κλινική παρατήρηση που πραγματοποιήθηκε σε 112 ασθενείς σε μονάδα παρηγορητικής φροντίδας με προχωρημένο καρκίνο, όλοι οι συμμετέχοντες είχαν εκτιμώμενο προσδόκιμο ζωής περίπου 1 έως 2 εβδομάδες.
Το αντανακλαστικό του κερατοειδούς ελέγχθηκε επανειλημμένα μέσα στην ημέρα και καταγράφηκε ως φυσιολογικό, μειωμένο ή απόν.
Η συνολική εικόνα ήταν ιδιαίτερα χαρακτηριστική: η συντριπτική πλειονότητα των ασθενών κατέληξε μέσα σε διάστημα μίας εβδομάδας.
Μεταξύ αυτών, παρατηρήθηκε ότι οι ασθενείς στους οποίους το αντανακλαστικό είχε χαθεί παρουσίαζαν σημαντικά αυξημένη πιθανότητα θανάτου εντός 24 ωρών. Σε αυτή την ομάδα, περίπου 70% κατέληξε μέσα σε μία ημέρα.
Η κλινική ερμηνεία
Το αντανακλαστικό του κερατοειδούς αποτελεί ένδειξη λειτουργικής ακεραιότητας του εγκεφαλικού στελέχους. Η σταδιακή απώλειά του εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της φυσιολογικής κατάρρευσης των συστημάτων του οργανισμού στο τελικό στάδιο της ζωής. Σε αυτή τη φάση, παρατηρούνται συχνά:
- επιβράδυνση ή αστάθεια της αναπνοής
- μειωμένο επίπεδο συνείδησης
- προοδευτική εξασθένηση αντανακλαστικών
Η απουσία του συγκεκριμένου αντανακλαστικού φαίνεται να αποτελεί έναν ακόμη δείκτη αυτής της συνολικής νευρολογικής επιβάρυνσης.
Κλινική σημασία και περιορισμοί
Παρότι τα δεδομένα δείχνουν ισχυρή συσχέτιση με τον επικείμενο θάνατο, δεν πρόκειται για απόλυτο προγνωστικό εργαλείο. Η απουσία του αντανακλαστικού δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μεμονωμένα ως επιβεβαίωση χρονικού ορίου ζωής, ενώ η παρουσία του δεν αποκλείει την ταχεία επιδείνωση της κατάστασης.
Στην κλινική πράξη, το τεστ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σύνολο παραμέτρων αξιολόγησης, όπως το επίπεδο συνείδησης και η γενική νευρολογική εικόνα του ασθενούς.
Ο ρόλος στην παρηγορητική φροντίδα
Στο πεδίο της παρηγορητικής ιατρικής, όπου ο στόχος δεν είναι η ίαση αλλά η ποιότητα ζωής στο τελικό στάδιο, τέτοιες ενδείξεις μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη εκτίμηση της κατάστασης. Η δυνατότητα μιας πιο ακριβούς κλινικής εικόνας μπορεί να βοηθήσει τις ιατρικές ομάδες να καθοδηγήσουν τις οικογένειες, να οργανώσουν την παρουσία τους και να διασφαλίσουν πιο ήρεμες συνθήκες για τον ασθενή.
Το συγκεκριμένο τεστ δεν αποτελεί νέα διαγνωστική μέθοδο, αλλά μια επαναξιολόγηση της κλινικής σημασίας ενός ήδη γνωστού νευρολογικού αντανακλαστικού.