Πόνος στον αυχένα, δυσκαμψία, ενόχληση στον ώμο ή ένα μούδιασμα που φτάνει μέχρι τα δάχτυλα. Το "αυχενικό", όπως συνηθίζουμε να το αποκαλούμε, είναι εξαιρετικά συχνό και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν κρύβει κάτι ανησυχητικό. Όταν όμως ο πόνος επιμένει ή "κατεβαίνει" προς το χέρι και συνοδεύεται από αιμωδίες ή μυϊκή αδυναμία, μπορεί να μην πρόκειται απλώς για μυϊκή καταπόνηση, αλλά για πίεση μιας νευρικής ρίζας στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης.
Τι είναι τελικά το "αυχενικό";
Ο όρος "αυχενικό σύνδρομο" χρησιμοποιείται ευρέως, δεν περιγράφει όμως μία συγκεκριμένη πάθηση. Περιλαμβάνει ένα σύνολο συμπτωμάτων, με κυριότερα τον πόνο και τη δυσκαμψία στον αυχένα, που μπορεί να οφείλονται σε μυϊκή καταπόνηση, κακή εργονομία, αλλά και σε εκφυλιστικές αλλοιώσεις της αυχενικής μοίρας.
Διαφορετική είναι η εικόνα όταν ερεθίζεται ή πιέζεται μία νευρική ρίζα. Τότε ο πόνος μπορεί να ξεκινά από τον αυχένα και να επεκτείνεται προς την ωμοπλάτη, τον ώμο και το άνω άκρο. Μπορεί να συνοδεύεται από αίσθημα καύσου, αιμωδίες, διαταραχές της αισθητικότητας ή και ελάττωση της μυϊκής ισχύος. Πρόκειται για αυχενική ριζοπάθεια, η οποία κλινικά συχνά περιγράφεται ως αυχενοβραχιόνιο σύνδρομο.
Όταν η αιτία είναι μια αυχενική δισκοκήλη
Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι βρίσκονται ανάμεσα στους σπονδύλους και συμβάλλουν τόσο στην απορρόφηση των φορτίων όσο και στην κινητικότητα της σπονδυλικής στήλης. Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να υποστούν εκφυλιστικές αλλοιώσεις, ενώ τμήμα του δίσκου μπορεί να προβάλει προς τον σπονδυλικό σωλήνα ή το μεσοσπονδύλιο τρήμα.
Μια αυχενική δισκοκήλη μπορεί έτσι να προκαλέσει αυχενική ριζοπάθεια λόγω πίεσης μιας νευρικής ρίζας και να οδηγήσει σε πόνο κατά μήκος του αντίστοιχου άνω άκρου. Ανάλογα με τη ρίζα που πιέζεται, μπορεί να εμφανιστούν μούδιασμα σε συγκεκριμένα δάχτυλα, μεταβολή των αντανακλαστικών ή αδυναμία συγκεκριμένων μυϊκών ομάδων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περίπτωση κατά την οποία δεν πιέζεται μόνο μία νευρική ρίζα αλλά ο ίδιος ο νωτιαίος μυελός. Η αυχενική μυελοπάθεια μπορεί να εκδηλωθεί με αδεξιότητα στα χέρια, δυσκολία σε λεπτές κινήσεις –όπως το κούμπωμα ενός πουκαμίσου–, αστάθεια ή διαταραχή της βάδισης. Τέτοια συμπτώματα χρειάζονται έγκαιρη νευροχειρουργική εκτίμηση.
Σημαίνει η δισκοκήλη ότι χρειάζεται χειρουργείο;
Όχι. Η παρουσία μιας δισκοκήλης στη μαγνητική τομογραφία δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη χειρουργικής επέμβασης. Η απόφαση βασίζεται κυρίως στα συμπτώματα, στα ευρήματα της νευρολογικής εξέτασης και στη συσχέτισή τους με την απεικόνιση.
Στους περισσότερους ασθενείς με αυχενική ριζοπάθεια χωρίς σημαντικό ή εξελισσόμενο νευρολογικό έλλειμμα, η αρχική αντιμετώπιση είναι συντηρητική. Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, τροποποίηση των δραστηριοτήτων και στοχευμένη φυσικοθεραπεία.
Χειρουργική θεραπεία εξετάζεται όταν ο έντονος πόνος επιμένει παρά την κατάλληλη συντηρητική αντιμετώπιση ή όταν εμφανίζεται σημαντική ή προοδευτική μυϊκή αδυναμία. Διαφορετική αντιμετώπιση απαιτεί και η πίεση του νωτιαίου μυελού όταν συνοδεύεται από κλινικά σημεία μυελοπάθειας.
Όταν χρειάζεται επέμβαση: σπονδυλοδεσία ή τεχνητός δίσκος;
Η κλασική και εξαιρετικά αποτελεσματική χειρουργική μέθοδος είναι η πρόσθια αυχενική δισκεκτομή και σπονδυλοδεσία (ACDF). Μέσω μιας μικρής τομής στην πρόσθια επιφάνεια του αυχένα πραγματοποιείται δισκεκτομή, αφαιρείται δηλαδή ο παθολογικός μεσοσπονδύλιος δίσκος, και επιτυγχάνεται πλήρης αποσυμπίεση της νευρικής ρίζας ή/και του νωτιαίου μυελού. Στη συνέχεια το επίπεδο σταθεροποιείται με σπονδυλοδεσία.
Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς υπάρχει όμως και μία διαφορετική φιλοσοφία αντιμετώπισης: η αρθροπλαστική του αυχενικού δίσκου (cervical disc arthroplasty). Με την ίδια ουσιαστικά πρόσθια προσπέλαση πραγματοποιείται δισκεκτομή και αποσυμπίεση, αλλά αντί για σπονδυλοδεσία τοποθετείται ένας τεχνητός δίσκος.
Η ουσιαστική διαφορά είναι ότι ο τεχνητός δίσκος έχει σχεδιαστεί ώστε να διατηρεί την κίνηση στο χειρουργημένο επίπεδο, αντί να το ακινητοποιεί όπως στη σπονδυλοδεσία.
Γιατί να διατηρήσουμε την κίνηση;
Η αυχενική μοίρα αποτελεί ένα ιδιαίτερα κινητικό τμήμα της σπονδυλικής στήλης. Στόχος της αρθροπλαστικής είναι επομένως όχι μόνο να αντιμετωπιστεί η πίεση του νεύρου ή του νωτιαίου μυελού, αλλά και να διατηρηθεί, όταν αυτό είναι εφικτό, η φυσιολογική κινητικότητα.
Η διατήρηση της κίνησης έχει και μία δεύτερη κλινική σημασία: μειώνει τη μεταβολή της εμβιομηχανικής και την επιπλέον καταπόνηση των γειτονικών επιπέδων. Μακροχρόνιες μελέτες έχουν δείξει πολύ καλά αποτελέσματα της αρθροπλαστικής με τεχνητό δίσκο, με χαμηλότερα ποσοστά επανεπέμβασης και μικρότερη ανάγκη για επέκταση της σπονδυλοδεσίας σε γειτονικά επίπεδα σε ορισμένες συγκριτικές σειρές.
Είναι όμως ο τεχνητός δίσκος η καλύτερη λύση για όλους;
Όχι. Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη παράμετρος.
Η αρθροπλαστική με τεχνητό δίσκο μπορεί να είναι εξαιρετική επιλογή σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς με αυχενική ριζοπάθεια από ένα ή δύο επίπεδα, όταν η ανατομία, η κινητικότητα και η ποιότητα του οστού το επιτρέπουν.
Αντίθετα, προχωρημένη σπονδύλωση, σημαντική εκφύλιση των οπίσθιων αρθρώσεων, αστάθεια ή παραμόρφωση της αυχενικής μοίρας μπορεί να καθιστούν τη σπονδυλοδεσία πιο ασφαλή και αποτελεσματική επιλογή.
Επομένως, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι "τεχνητός δίσκος ή σπονδυλοδεσία;" γενικά. Είναι ποια τεχνική μπορεί να προσφέρει στον συγκεκριμένο ασθενή την καλύτερη δισκεκτομή, την ασφαλέστερη αποσυμπίεση και το καλύτερο μακροχρόνιο λειτουργικό αποτέλεσμα.
Η σύγχρονη χειρουργική της σπονδυλικής στήλης δεν στοχεύει απλώς στη διόρθωση μιας εικόνας στη μαγνητική τομογραφία. Στόχος είναι η αντιμετώπιση της αιτίας των συμπτωμάτων της αυχενικής ριζοπάθειας και, όπου αυτό είναι δυνατό, η διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας και κινητικότητας της σπονδυλικής στήλης.
Νικόλαος Καραγεώργος
Διδάκτωρ Παν/μίου Πατρών
Δ/ντής Νευροχειρουργικής Κλινικής Ιατρικό Κέντρο Αθηνών
τ.Αν.Δ/ντής Νευροχειρουργικού Κέντρου Osnabrück
τ. Αρχίατρος Παν/μιακής Νευροχειρουργικής Κλινικής Erlangen-Nürnberg
www.neusosurgeon-athens.gr