Η παθολόγος - ογκολόγος Χάρις Μάργαρη απαντά σε μερικά από τα πιο συχνά και ουσιαστικά ερωτήματα που αφορούν τον καρκίνο του μαστού, εστιάζοντας στην πρόληψη και τις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές.
Ευχαριστούμε τη Χάρις Μάργαρη, MD, PhD, Ογκολόγο, Διευθύντρια Ογκολογικής Κλινικής και Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες παγκοσμίως, ωστόσο η έγκαιρη διάγνωση και οι σύγχρονες θεραπευτικές εξελίξεις έχουν αλλάξει σημαντικά την πορεία της νόσου. Η πρόληψη, η σωστή ενημέρωση και η εξατομικευμένη αντιμετώπιση αποτελούν σήμερα τα βασικά "όπλα" στη μάχη κατά του καρκίνου του μαστού.
Γιατρέ, ποια είναι η επίπτωση/συχνότητα του καρκίνου του μαστού;
Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες σε παγκόσμιο επίπεδο. Η πιθανότητα εμφάνισής του κατά τη διάρκεια της ζωής εκτιμάται ότι αφορά περίπου 1 στις 8 έως 1 στις 10 γυναίκες. Στην Ευρώπη, αλλά και στην Ελλάδα, η επίπτωση της νόσου παρουσιάζει αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια, γεγονός που αποδίδεται κυρίως στη βελτίωση των διαγνωστικών μεθόδων και στη γήρανση του πληθυσμού. Παράλληλα, η θνησιμότητα έχει μειωθεί σημαντικά, χάρη στην έγκαιρη διάγνωση και στις σύγχρονες θεραπευτικές εξελίξεις. Στη χώρα μας, υπολογίζεται ότι περίπου 7.500 έως 8.000 νέες περιπτώσεις καρκίνου του μαστού διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο.
Πώς εμφανίζεται ο καρκίνος του μαστού;
Αρχικά, αξίζει να τονιστεί ότι ο καρκίνος του μαστού στα πρώιμα στάδια μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα, γεγονός που καθιστά απαραίτητο τον τακτικό προληπτικό έλεγχο. Ωστόσο, καθώς η νόσος εξελίσσεται, ενδέχεται να εμφανιστούν ορισμένα σημεία που δεν πρέπει να αγνοούνται, καθώς η έγκαιρη αναγνώρισή τους μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά στη διάγνωση και την πορεία της νόσου.
Τα πιο συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν:
• Εμφάνιση όγκου ή σκληρίας στον μαστό ή στη μασχάλη
• Αλλαγές στο σχήμα ή στο μέγεθος του μαστού
• Ερυθρότητα, σκλήρυνση ή αποφολίδωση στο δέρμα της θηλής ή του μαστού
• Εισολκή της θηλής ή έκκριση υγρού από αυτή
• Πόνο ή αίσθημα καύσου στο μαστό ή στις θηλές
• Διόγκωση λεμφαδένων
Εάν παρατηρηθεί οποιοδήποτε από τα παραπάνω, είναι σημαντικό να γίνει άμεση αξιολόγηση από ιατρό. Αν κριθεί απαραίτητο, θα ακολουθήσουν διαγνωστικές εξετάσεις, όπως μαστογραφία και υπερηχογράφημα μαστών, προκειμένου να διερευνηθεί περαιτέρω η κατάσταση.
Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου; Παίζει ρόλο η ηλικία ή το οικογενειακό ιστορικό;
Ο καρκίνος του μαστού σχετίζεται με πολλαπλούς και συνδυαστικούς παράγοντες. Σε αρκετές περιπτώσεις συνδέεται με κληρονομική προδιάθεση, ενώ σε άλλες φαίνεται να επηρεάζεται από στοιχεία του σύγχρονου τρόπου ζωής.
Η ηλικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου, καθώς η πλειονότητα των διαγνώσεων καταγράφεται μετά την ηλικία των 50 ετών. Παράλληλα, ορμονικοί παράγοντες, όπως η πρώιμη εμμηναρχή ( <12 ετών), φαίνεται επίσης να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο. Το οικογενειακό ιστορικό και οι γονιδιακές μεταλλάξεις, ιδιαίτερα στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο, αυξάνοντας σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου.
Επιπλέον, παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, όπως η ανθυγιεινή διατροφή, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, το κάπνισμα, το χρόνιο στρες και η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, φαίνεται να συμβάλλουν στην επιβάρυνση του οργανισμού, καθιστώντας τον πιο ευάλωτο στην ανάπτυξη καρκίνου του μαστού.
Ποια είναι τα στάδια της νόσου;
Η νόσος ταξινομείται σε στάδια από I έως IV, με βάση το μέγεθος του όγκου, την πιθανή συμμετοχή των λεμφαδένων και την παρουσία ή όχι απομακρυσμένων μεταστάσεων. Τα πρώιμα στάδια (I και II) συνδέονται με πολύ υψηλά ποσοστά ίασης, ενώ τα τοπικά προχωρημένα στάδια (III) απαιτούν πιο εντατική και συνδυαστική θεραπευτική προσέγγιση. Το στάδιο IV αφορά τη μεταστατική νόσο, όπου ο καρκίνος έχει επεκταθεί σε άλλα όργανα.
Υπάρχει ίαση;
Σήμερα, ο καρκίνος του μαστού συγκαταλέγεται στις πιο ιάσιμες μορφές καρκίνου, χάρη στην πρόοδο των σύγχρονων στοχευμένων θεραπειών και στην αξία της έγκαιρης διάγνωσης. Ιδιαίτερα όταν εντοπίζεται σε αρχικά στάδια, η πιθανότητα πλήρους ίασης είναι πολύ υψηλή και συχνά αποτελεί τον κανόνα. Στις περιπτώσεις μεταστατικής νόσου, η θεραπευτική προσέγγιση επικεντρώνεται στον έλεγχο της νόσου, στην παράταση της επιβίωσης και στη διατήρηση μιας καλής ποιότητας ζωής.
Το στάδιο της νόσου είναι ο βασικότερος προγνωστικός παράγοντας για την έκβαση της;
Το στάδιο της νόσου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προγνωστικούς παράγοντες. Όσο πιο νωρίς εντοπιστεί ο καρκίνος του μαστού, τόσο καλύτερη είναι η πρόγνωση και τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα πλήρους ίασης.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται σε έναν συνδυασμό κλινικής εκτίμησης και εξειδικευμένων εξετάσεων, οι οποίες επιτρέπουν την ακριβή επιβεβαίωση της νόσου.
Συγκεκριμένα περιλαμβάνει:
• Κλινική εξέταση του μαστού
• Απεικονιστικές εξετάσεις μαστού
• Βιοψία (core biopsy, FNA ή χειρουργική βιοψία), για την οριστική επιβεβαίωση της διάγνωσης
Ποια είναι η αντιμετώπιση αφού διαγνωστεί η νόσος;
Σήμερα, διαθέτουμε ένα ευρύ φάσμα θεραπευτικών επιλογών για την αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού. Η θεραπεία είναι εξατομικευμένη και βασίζεται σε συνδυασμό μεθόδων, όπως η χειρουργική επέμβαση, η ακτινοθεραπεία, η χημειοθεραπεία, η ορμονοθεραπεία, η ανοσοθεραπεία και οι στοχευμένες θεραπείες.
Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τη θεραπευτική απόφαση;
Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας καθορίζεται από διάφορους παράγοντες, όπως το στάδιο της νόσου, τα βιολογικά χαρακτηριστικά του όγκου και η γενική κατάσταση της ασθενούς. Με βάση αυτά τα δεδομένα, η σύγχρονη ογκολογία στοχεύει σε μια πλήρως εξατομικευμένη προσέγγιση, προσαρμοσμένη στις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Ποια είναι η παρακολούθηση μετά την αντιμετώπιση της πρώιμης νόσου, αλλά και της μεταστατικής νόσου;
Στα αρχικά στάδια της νόσου, η παρακολούθηση βασίζεται σε τακτικές κλινικές εξετάσεις και ετήσιο έλεγχο με μαστογραφία. Αντίθετα, στη μεταστατική νόσο, η παρακολούθηση είναι πιο συχνή και προσαρμόζεται ανάλογα με τη θεραπεία και την κλινική εικόνα της ασθενούς, περιλαμβάνοντας αιματολογικές εξετάσεις και απεικονιστικούς ελέγχους για την αξιολόγηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία.
Τι πρέπει να κάνει μια γυναίκα για να αποτρέψει τον καρκίνο του μαστού;
Ο σημαντικότερος παράγοντας είναι ο τακτικός προληπτικός έλεγχος, ώστε η νόσος να εντοπίζεται σε αρχικό στάδιο. Εξίσου σημαντική είναι η γνώση του οικογενειακού ιστορικού, καθώς μπορεί να επηρεάσει τον συνολικό κίνδυνο εμφάνισης. Παράλληλα, είναι απαραίτητο να είμαστε εξοικειωμένοι με το σώμα μας και τις αλλαγές του, ώστε οποιαδήποτε διαφοροποίηση να μας οδηγήσει έγκαιρα στον ιατρό για αξιολόγηση.
Ποιες είναι οι γενικές οδηγίες ανίχνευσης που πρέπει να ξέρει κάθε γυναίκα;
Η αυτοεξέταση των μαστών αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο πρόληψης, καθώς καμία γυναίκα δεν γνωρίζει το σώμα της καλύτερα από την ίδια. Σημαντικό ποσοστό περιστατικών εντοπίζεται από τις ίδιες τις γυναίκες, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της εξοικείωσης με τη φυσιολογική εικόνα του μαστού.
Η ψηλάφηση συνιστάται να ξεκινά από την ηλικία των 20 ετών και να πραγματοποιείται κάθε μήνα, ιδανικά την ίδια ημέρα, ώστε να είναι πιο εύκολη η αναγνώριση τυχόν αλλαγών. Παράλληλα, ο απεικονιστικός έλεγχος παίζει καθοριστικό ρόλο. Η πρώτη μαστογραφία μπορεί να λειτουργήσει ως εξέταση αναφοράς γύρω στην ηλικία των 38 ετών, ενώ μετά τα 40 συνιστάται να πραγματοποιείται σε ετήσια βάση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να συμπληρώνεται με υπερηχογράφημα μαστών, ανάλογα με τις οδηγίες του ιατρού.
Ποια είναι η απαραίτητη πρόληψη;
Η πρωτογενής πρόληψη επικεντρώνεται στην υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής και στην αποφυγή επιβαρυντικών παραγόντων. Ωστόσο, η δευτερογενής πρόληψη, δηλαδή η έγκαιρη ανίχνευση της νόσου μέσω τακτικών ελέγχων, αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.
Ποιο, εάν υπάρχει, είναι το "κλειδί" αυτής της νόσου σε ό,τι αφορα την πρόληψη;
Όπως αναφέρει και ο πατέρας της Iατρικής, Ιπποκράτης : "Κάλλιον το προλαμβάνειν του θεραπεύειν ". Το βασικό "κλειδί" είναι ο συστηματικός και οργανωμένος προσυμπτωματικός έλεγχος. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να μεταβάλει καθοριστικά την πορεία της νόσου και να σώσει ζωές.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Ως ογκολόγος, διαπιστώνω καθημερινά τη δύναμη που έχουν οι γυναίκες όταν επιλέγουν να φροντίζουν ουσιαστικά τον εαυτό τους. Η πρόληψη του καρκίνου του μαστού δεν αποτελεί απλώς μια ιατρική οδηγία, αλλά μια στάση ζωής που εκφράζει φροντίδα, επίγνωση και σεβασμό προς το σώμα μας. Η νόσος μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, όταν αξιοποιούμε τα πιο σημαντικά μας εφόδια: Καλή ψυχολογία και Αγάπη για τη Ζωή.