Από την Ελένη Βρυνιώτη, ψυχολόγο-γνωσιακή συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεύτρια, συνεργάτιδα του Κέντρου Ψυχοθεραπείας "Φρόσω Φωτεινάκη & Συνεργάτες", efrosynifotinaki.gr.
Όταν συζητάμε για διατροφικές συμπεριφορές, η προσοχή στρέφεται συνήθως στο τι τρώμε και πόσο και πολύ πιο σπάνια στο γιατί. Γιατί επιλέγουμε το φαγητό χωρίς να πεινάμε; Γιατί ένα επεισόδιο υπερφαγίας εμφανίζεται ένα συγκεκριμένο βράδυ; Και γιατί μετά από αυτό έρχεται τόσο έντονα η ενοχή; Οι διατροφικές συμπεριφορές είναι η ορατή άκρη μιας ψυχοσυναισθηματικής κατάστασης που συχνά μοιάζει "αόρατη", αλλά, στην πραγματικότητα, δεν είναι. Ένα υπερφαγικό επεισόδιο μπορεί να λειτουργεί ως απόρροια της σωματικής εξάντλησης και της ψυχοσυναισθηματικής εξουθένωσης και να φέρει μαζί του αίσθημα της μοναξιάς, ενός συναισθηματικού κενού ή μιας βαθιάς αίσθησης ότι "δεν είμαι αρκετή".
Συναισθηματική διατροφή: Χρήσιμες συμβουλές για να σπάσεις τον κύκλο της
Είναι σημαντικό αυτό το μήνυμα να το ακούσουμε, να το αγκαλιάσουμε, να το καταλάβουμε. Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τη σχέση μας με το φαγητό; Πώς συνδέεται με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας; Πώς μπορούμε να απαντήσουμε σε αυτό το μήνυμα με αυτοφροντίδα, αντί για αυτοκριτική;
Το φαγητό ως ανάγκη, όχι ως ενοχή
Ας μην ξεχνάμε ότι το φαγητό είναι μια βασική βιολογική ανάγκη. Όπως ο ύπνος, η ξεκούραση ή η ανάσα, η τροφή είναι κάτι που το σώμα μας χρειάζεται για να ζήσει, να λειτουργήσει, να αντέξει. Δεν είναι κάτι που πρέπει να "κερδίσουμε" ούτε κάτι για το οποίο χρειάζεται να νιώθουμε ενοχές. Πολλοί άνθρωποι μέσα στους γρήγορους ρυθμούς και τις υποχρεώσεις τους αμελούν τον εαυτό τους: ξεχνούν να φάνε, "δεν προλαβαίνουν". Αυτό που φαίνεται ως έλλειψη θέλησης είναι πολλές φορές απλώς μια ανάγκη που περίμενε πολύ καιρό να ακουστεί.
Το φαγητό σαν γλώσσα του συναισθήματος
Οι γιορτές, τα οικογενειακά τραπέζια, η έξοδος με φίλους μπορεί να περιλαμβάνουν το φαγητό και να λειτουργούν ως συνδετικός κρίκος για να γίνουν αυτές οι στιγμές πιο ξέγνοιαστες, γεμάτες όμορφες ανεξίτηλες αναμνήσεις. Η μυρωδιά ενός φαγητού ξυπνά αναμνήσεις που θέλουμε να ξανανιώσουμε μέσα σε μια μέρα δύσκολη. Έτσι, το φαγητό έχει συνδεθεί ως ένας τρόπος να προσφέρουμε στον εαυτό μας μια αίσθηση φροντίδας. Το συναισθηματικό φαγητό είναι η τάση να τρώμε όχι επειδή το σώμα μας χρειάζεται ενέργεια, αλλά ως απάντηση σε αυτό που νιώθουμε. Το φαγητό είναι ένα σύντομο καταφύγιο από τον εσωτερικό μας κόσμο, όταν αυτός γίνεται δύσκολος.
Πείνα και επιθυμία: δύο διαφορετικές ανάγκες
Η πείνα είναι το σήμα του σώματος ότι χρειάζεται ενέργεια. Έρχεται σταδιακά
και δεν είναι ιδιαίτερα επιλεκτική: πολλά διαφορετικά φαγητά μπορούν να την ικανοποιήσουν. Η επιθυμία, η "λαχτάρα" για κάτι, δεν ξεκινά από το στομάχι, αλλά από τη σκέψη και την καρδιά. Είναι στοχευμένη: δε θέλουμε "κάτι να φάμε", θέλουμε εκείνη τη σοκολάτα. Όταν η επιθυμία είναι, στην πραγματικότητα, μια ψυχική ανάγκη που "μεταμφιέζεται" σε πείνα, το φαγητό μπορεί να καλύψει το σύμπτωμα, αλλά όχι την ανάγκη.
Το συναισθηματικό κενό και η μοναξιά
Κάποιες φορές αυτό που προσπαθούμε να "γεμίσουμε" με το φαγητό είναι ένα κενό που δημιουργήθηκε από όσα δε λάβαμε από τα σημαντικά πρόσωπα της ζωής μας: αγάπη, προσοχή, αποδοχή, ασφάλεια. Όταν λείπουν οι άνθρωποι με τους οποίους μοιραζόμαστε όσα νιώθουμε, το φαγητό μπορεί να γίνει ένας σιωπηλός "σύντροφος". Δύο συναισθήματα βρίσκονται σχεδόν πάντα στην καρδιά των διατροφικών δυσκολιών: η ενοχή και η ντροπή. Η ενοχή λέει "έκανα κάτι λάθος". Η ντροπή λέει "είμαι λάθος". Από νωρίς διαμορφώνουμε κάποιες βασικές πεποιθήσεις για τον εαυτό μας: αν αξίζουμε, αν είμαστε αρκετοί. Όταν η αυτοεκτίμηση είναι εύθραυστη, ένα "απέτυχα" γίνεται εύκολα "δεν είμαι αρκετή". Η ενοχή που ακολουθεί το φαγητό μοιάζει να "επιβεβαιώνει" την αρχική πεποίθηση: "δεν αξίζω".
Τρόποι διαχείρισης και αυτοφροντίδας
1. Η αναγνώριση και η πλαισίωση των σκέψεων αυτών με καλοσύνη και αυτο-
συμπόνια μπορεί να φέρει την αμφισβήτησή τους: "Είναι αλήθεια αυτό; Ή είναι κάτι που έμαθα να πιστεύω για τον εαυτό μου;".
2. Ένας άλλος τρόπος είναι η περιέργεια, αντί για την κρίση. Στη θέση του "γιατί το έκανα πάλι;" μπορούμε να δοκιμάσουμε μια πιο ήπια ερώτηση: "Τι χρειαζόμουν
εκείνη τη στιγμή;".
3. Να ονομάζουμε τα συναισθήματά μας, να τα γράφουμε σε ένα ημερολόγιο ή να τα μοιραζόμαστε με έναν άνθρωπο που εμπιστευόμαστε δίνοντάς τους χώρο να υπάρξουν.
4. Τέλος, με αυτοσυμπόνια, όταν ακούμε μέσα μας την εσωτερική φωνή του κριτή "δε θα τα καταφέρεις", μπορούμε να ρωτήσουμε: "Θα μιλούσα έτσι σε κάποιον που
αγαπώ;". Και ίσως να αντικαταστήσουμε τα λόγια με κάτι σαν: "Είχα μια πολύ δύ-
σκολη μέρα. Είναι κατανοητό ότι χρειαζόμουν περισσότερη φροντίδα και νοιάξιμο".
Η αλλαγή δεν ξεκινά από το πιάτο, αλλά από τη σχέση με τον εαυτό. Όταν σταμα-
τήσουμε να κατακρίνουμε τη συμπεριφορά και αρχίσουμε να ακούμε τι προσπαθεί
να μας πει, ανοίγει ο δρόμος για μια σχέση με τον εαυτό που στηρίζεται όχι στην
τιμωρία, αλλά στην κατανόηση, την αυτοσυμπόνια και την αυτοφροντίδα.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ SHAPE ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026
Πεινάς ή βαριέσαι; Το τεστ των 3 λεπτών πριν ανοίξεις το ντουλάπι