Έχεις πει ποτέ "φεύγω σε πέντε λεπτά" και, όταν κοιτάζεις ξανά το ρολόι, έχει περάσει μισή ώρα; Μήπως υπολογίζεις ότι χρειάζεσαι μόλις δέκα λεπτά για να ετοιμαστείς, ενώ στην πραγματικότητα χρειάζεσαι τουλάχιστον διπλάσιο χρόνο; Ή, αντίθετα, φτάνεις τόσο νωρίς στα ραντεβού σου, ώστε καταλήγεις να περιμένεις τους άλλους με το κινητό στο χέρι;
Η σχέση σου με τον χρόνο δεν είναι απαραίτητα ίδια με εκείνη των φίλων, των συναδέλφων ή του συντρόφου σου. Για κάποιους, η ακρίβεια είναι απαράβατος κανόνας. Για άλλους, τα λεπτά μοιάζουν να περνούν χωρίς να το καταλαβαίνουν, ενώ υπάρχουν και εκείνοι που χρειάζονται ένα μεγάλο χρονικό περιθώριο για να αισθανθούν ασφαλείς ότι δεν θα αργήσουν.
Τι είναι η PMI που καταδικάζει τη σχέση σου από το πρώτο ραντεβού;
Οι ειδικοί χρησιμοποιούν τον όρο "προσωπικότητα του χρόνου" (time personality) για να περιγράψουν τις διαφορετικές συνήθειες και τάσεις που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι, οργανώνεις και διαχειρίζεσαι τον χρόνο σου. Και μπορεί να μην υπάρχει ένας μοναδικός λόγος που σε κάνει να καθυστερείς, όμως η κατανόηση των μοτίβων σου είναι ένα χρήσιμο πρώτο βήμα για να αλλάξεις όσα σε δυσκολεύουν.
Τι είναι η "προσωπικότητα του χρόνου";
Η θεραπεύτρια Kristin Anderson περιγράφει στο verywellmind την "προσωπικότητα του χρόνου" ως τον φυσικό τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεσαι τον χρόνο. Πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο τον σκέφτεσαι, τον υπολογίζεις και οργανώνεις τις δραστηριότητές σου στην καθημερινότητα.
Όπως εξηγεί, η σχέση σου με τον χρόνο μπορεί να κινείται σε ένα φάσμα από την αυστηρή τήρηση του προγράμματος μέχρι την πολύ μεγαλύτερη ευελιξία. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αισθάνεσαι άνετα όταν κάθε λεπτό της ημέρας είναι προγραμματισμένο ή, αντίθετα, να προτιμάς να αφήνεις χώρο για αυθορμητισμό.
Ο Dr. Ryan Sultan, ψυχίατρος και επίκουρος καθηγητής κλινικής ψυχιατρικής στο Columbia University, επισημαίνει ότι οι διαφορετικές αυτές τάσεις μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινή λειτουργικότητα και ενδέχεται να συνδέονται με ψυχικές και συναισθηματικές δυσκολίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να συνυπάρχουν με καταστάσεις όπως η ΔΕΠΥ. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι αν αργείς συχνά έχεις κάποια διαταραχή ή ότι αν φτάνεις παντού νωρίς αντιμετωπίζεις απαραίτητα άγχος. Η καθυστέρηση από μόνη της δεν αρκεί για να βγάλεις συμπεράσματα για την ψυχική σου υγεία.
Οι 4 τύποι προσωπικότητας του χρόνου: Σε ποιον ανήκεις;
Αν αναρωτιέσαι γιατί δυσκολεύεσαι να είσαι συνεπής στα ραντεβού σου ή γιατί χρειάζεσαι υπερβολικά μεγάλο περιθώριο ασφαλείας πριν από κάθε υποχρέωση, υπάρχουν τέσσερα χαρακτηριστικά μοτίβα που μπορεί να σε βοηθήσουν να κατανοήσεις καλύτερα τη συμπεριφορά σου.
1. Ο αισιόδοξος του χρόνου: Πιστεύεις ότι προλαβαίνεις τα πάντα
Είσαι ο άνθρωπος που κοιτάζει το ρολόι, υπολογίζει ότι έχει αρκετό χρόνο και αποφασίζει να κάνει ακόμη μία μικρή δουλειά πριν φύγει. Το πρόβλημα; Αυτή η μικρή δουλειά σπάνια είναι τόσο σύντομη όσο φαντάζεσαι. Ο λεγόμενος time optimist τείνει να πιστεύει ότι έχει περισσότερο χρόνο στη διάθεσή του από όσο πραγματικά διαθέτει. Σύμφωνα με τον Dr. Ryan Sultan, τα άτομα με αυτή την τάση δεν αισθάνονται πάντα έντονη πίεση όταν ο χρόνος τελειώνει.
Η Kristin Anderson περιγράφει χαρακτηριστικά κάποιον που ξεκινά για μια κράτηση σε εστιατόριο υπολογίζοντας ότι θα φτάσει εγκαίρως, εφόσον δεν έχει κίνηση και όλα τα φανάρια είναι πράσινα. Με άλλα λόγια, ο υπολογισμός του βασίζεται συχνά στο ιδανικό σενάριο και όχι σε όσα μπορεί πραγματικά να συμβούν.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτή την περιγραφή, ίσως υποτιμάς συστηματικά τον χρόνο που χρειάζεσαι για να ετοιμαστείς, να μετακινηθείς ή να ολοκληρώσεις μια υποχρέωση. Έτσι, η καθυστέρηση δεν είναι απαραίτητα αποτέλεσμα αδιαφορίας, αλλά μπορεί να προκύπτει από έναν υπερβολικά αισιόδοξο προγραμματισμό.
2. Ο αγχώδης με τον χρόνο: Φτάνεις παντού πολύ νωρίς
Στον αντίποδα βρίσκεται ο time anxious. Αν ανήκεις σε αυτή την κατηγορία, η σκέψη ότι μπορεί να καθυστερήσεις αρκεί για να σε κάνει να ξεκινήσεις πολύ νωρίτερα από όσο χρειάζεται. Σκέφτεσαι την κίνηση, μια πιθανή καθυστέρηση στα μέσα μεταφοράς, το ενδεχόμενο να χαθείς ή οτιδήποτε άλλο θα μπορούσε να πάει στραβά. Ακόμη κι αν η διαδρομή διαρκεί συνήθως είκοσι λεπτά, μπορεί να υπολογίσεις μία ολόκληρη ώρα για να είσαι σίγουρος ότι θα φτάσεις εγκαίρως.
Η Anderson εξηγεί ότι για τους ανθρώπους με αυτή την τάση η έγκαιρη άφιξη δεν αφορά μόνο την ακρίβεια. Λειτουργεί και ως τρόπος να μειώσουν τη συνεχή ανησυχία τους ότι μπορεί να αργήσουν. Αν σου συμβαίνει συχνά, ίσως χρειάζεται να παρατηρήσεις πόσο ρεαλιστικοί είναι οι φόβοι σου και αν το περιθώριο που αφήνεις για κάθε μετακίνηση σε βοηθά πραγματικά ή απλώς ενισχύει την ανάγκη σου να ελέγχεις τα πάντα.
3. Ο "παραμορφωτής" του χρόνου: Λειτουργείς καλύτερα υπό πίεση
Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να περάσουν ώρες απορροφημένοι σε μια δραστηριότητα και να συνειδητοποιήσουν ξαφνικά ότι έχει έρθει η ώρα να φύγουν. Αν ανήκεις σε αυτή την κατηγορία, πιθανότατα σου ακούγεται οικεία η φράση "Πού πήγε η ώρα;". Ο time bender φαίνεται να λειτουργεί με τον δικό του ρυθμό. Μπορεί να παρασύρεται από το συναίσθημα, την έμπνευση ή την ανάγκη για έντονα ερεθίσματα και να αποδίδει καλύτερα όταν υπάρχει πίεση χρόνου.
Η Kristin Anderson σημειώνει ότι για αυτούς τους ανθρώπους μια καθυστέρηση δέκα λεπτών μπορεί να θεωρείται σχεδόν ισοδύναμη με την έγκαιρη άφιξη. Ο Dr. Ryan Sultan προσθέτει ότι συχνά χάνουν εύκολα την αίσθηση του χρόνου, ενώ μπορεί να χαρακτηρίζονται από περιέργεια, δημιουργικότητα και μεγάλη απορρόφηση σε μια δραστηριότητα. Η κατάσταση της πλήρους απορρόφησης σε αυτό που κάνεις είναι γνωστή ως flow state. Όταν βρίσκεσαι σε αυτήν, μπορεί να είσαι τόσο συγκεντρωμένος σε μια εργασία, ώστε να μην παρακολουθείς πόσος χρόνος έχει περάσει. Το ζητούμενο δεν είναι να εγκαταλείψεις τον αυθορμητισμό ή τη δημιουργικότητά σου. Είναι να βρεις έναν τρόπο να προστατεύεις τον χρόνο σου, χωρίς να χρειάζεται να φτάνεις πάντα στο παρά πέντε για να ολοκληρώσεις κάτι.
4. Ο άνθρωπος με "τύφλωση χρόνου": Χάνεις την αίσθηση της ώρας
Έχεις ξεκινήσει να απαντάς σε ένα email και, όταν σηκώνεις το βλέμμα, έχει περάσει μία ολόκληρη ώρα; Ή έχεις πει ότι θα ασχοληθείς με κάτι για πέντε λεπτά, για να διαπιστώσεις τελικά ότι έχεις ξεχάσει εντελώς την επόμενη υποχρέωσή σου; Το time blindness, δηλαδή η "τύφλωση χρόνου", περιγράφει τη δυσκολία να αντιληφθείς με ακρίβεια το πέρασμα του χρόνου. Η Kristin Anderson εξηγεί ότι κάποιος μπορεί να ξεκινήσει μια δραστηριότητα και, όταν κοιτάξει ξανά το ρολόι, να έχει περάσει πολύ περισσότερη ώρα από όση αντιλαμβανόταν.
Σε αντίθεση με αυτό που μπορεί να πιστεύουν οι άλλοι, η δυσκολία αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν σε ενδιαφέρει να είσαι συνεπής ή ότι δεν σέβεσαι τον χρόνο τους. Χωρίς εξωτερικές υπενθυμίσεις και σαφή χρονικά σημάδια, μπορεί να δυσκολεύεσαι να καταλάβεις πόσο διαρκεί μια εργασία και να οργανώσεις αποτελεσματικά τις επόμενες κινήσεις σου.
Η δυσκολία στην αντίληψη του χρόνου παρατηρείται συχνά σε άτομα με ΔΕΠΥ ή δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες. Ο Dr. Ryan Sultan τονίζει ότι, στην περίπτωση της ΔΕΠΥ, η τύφλωση χρόνου δεν αφορά απλώς την κακή διαχείριση του προγράμματος. Μπορεί να σχετίζεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις χρονικές πληροφορίες, καθώς και με λειτουργίες όπως η εργαζόμενη μνήμη και ο εκτελεστικός έλεγχος.
Αν η δυσκολία να υπολογίσεις τον χρόνο επηρεάζει συστηματικά την εργασία, τις σχέσεις ή την καθημερινότητά σου, αξίζει να το συζητήσεις με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας. Οι συχνές καθυστερήσεις από μόνες τους, πάντως, δεν αποτελούν διάγνωση ΔΕΠΥ.
Γιατί αντιλαμβάνεσαι διαφορετικά τον χρόνο;
Η σχέση σου με τον χρόνο δεν διαμορφώνεται απαραίτητα από έναν μόνο παράγοντα. Η προσωπικότητα, η ψυχολογική κατάσταση και ο τρόπος λειτουργίας του εγκεφάλου μπορούν να επηρεάσουν το πώς αντιλαμβάνεσαι και οργανώνεις την ημέρα σου.
Η προσωπικότητά σου
Η Kristin Anderson εξηγεί ότι άνθρωποι με περισσότερα χαρακτηριστικά προσωπικότητας τύπου Α μπορεί να τείνουν προς την αυστηρότερη τήρηση του προγράμματος και το άγχος γύρω από τον χρόνο. Αντίθετα, όσοι εμφανίζουν περισσότερα χαρακτηριστικά τύπου Β μπορεί να είναι πιο ευέλικτοι και να αφήνουν μεγαλύτερα περιθώρια αυθορμητισμού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας τύπος προσωπικότητας καθορίζει απόλυτα τη συμπεριφορά σου. Μπορεί να αναγνωρίζεις στοιχεία διαφορετικών μοτίβων στον εαυτό σου, ανάλογα με τις συνθήκες και τις υποχρεώσεις σου.
Το άγχος και οι νευροβιολογικοί παράγοντες
Η ψυχολογική σου κατάσταση μπορεί να επηρεάζει και την αίσθηση του χρόνου. Όπως εξηγεί ο Dr. Ryan Sultan, όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται σε αυξημένη αισθητηριακή εγρήγορση λόγω άγχους, ο χρόνος μπορεί να φαίνεται ότι κυλά πιο αργά.
Ο ίδιος αναφέρεται και στον ρόλο της ντοπαμίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του εγκεφάλου. Σύμφωνα με την εξήγησή του, υψηλότερα επίπεδα ντοπαμίνης μπορούν να επηρεάσουν τον εσωτερικό χρονισμό του εγκεφάλου και, κατ’ επέκταση, την αντίληψη του χρόνου.
Οι μηχανισμοί αυτοί είναι σύνθετοι και δεν σημαίνουν ότι μπορείς να εξηγήσεις κάθε καθυστέρηση ή κάθε διαφορετική αίσθηση του χρόνου αποκλειστικά μέσα από έναν νευροβιολογικό παράγοντα.
Η ηλικία και η αίσθηση ότι ο χρόνος περνά πιο γρήγορα
Έχεις παρατηρήσει ότι όσο μεγαλώνεις τόσο πιο γρήγορα φαίνεται να περνά ο χρόνος; Πρόκειται για μια εμπειρία που αρκετοί άνθρωποι αναγνωρίζουν στην καθημερινότητά τους.
Ο Dr. Ryan Sultan συνδέει αυτή την αίσθηση με το γεγονός ότι οι ενήλικες συχνά έχουν λιγότερες νέες εμπειρίες και με αλλαγές στον μεταβολισμό της ντοπαμίνης. Η εξήγηση αυτή αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να βιώνεται ο χρόνος καθώς μεγαλώνεις και δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι τον αντιλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο.
Πώς να διαχειριστείς καλύτερα τον χρόνο σου, ανάλογα με τις συνήθειές σου
Το να καταλάβεις σε ποιο μοτίβο τείνεις να ανήκεις είναι μόνο η αρχή. Ο στόχος δεν είναι να μετατραπείς σε άνθρωπο που προγραμματίζει κάθε λεπτό της ημέρας του, αλλά να βρεις πρακτικές που σε βοηθούν να είσαι συνεπής χωρίς περιττό άγχος.
Αν υπολογίζεις πάντα ότι θα προλάβεις
Πρόσθεσε ένα ρεαλιστικό χρονικό περιθώριο σε κάθε υποχρέωση. Αν χρειάζεσαι συνήθως μισή ώρα για να ετοιμαστείς, μην υπολογίζεις ότι θα τα καταφέρεις σε δεκαπέντε λεπτά μόνο και μόνο επειδή σήμερα θέλεις να φύγεις νωρίτερα.
Μπορείς επίσης να καταγράφεις πόσο χρόνο χρειάζεσαι πραγματικά για συνηθισμένες δραστηριότητες. Έτσι, θα έχεις μια πιο ρεαλιστική εικόνα του προγράμματός σου και δεν θα βασίζεσαι αποκλειστικά στην εκτίμησή σου.
Αν αγχώνεσαι υπερβολικά μήπως αργήσεις
Δοκίμασε να αφήνεις μικρά, ελεγχόμενα περιθώρια ευελιξίας στο πρόγραμμά σου. Η Grace Ogren, συγγραφέας θεμάτων ψυχικής υγείας που αναγνωρίζει στον εαυτό της την τάση του time anxious, έχει διαπιστώσει ότι τη βοηθά να διαταράσσει σταδιακά το αυστηρό εσωτερικό της πρόγραμμα.
Για παράδειγμα, ξεκίνησε κάποτε τη βραδινή της ρουτίνα δέκα λεπτά αργότερα και διαπίστωσε ότι δεν συνέβη κάτι καταστροφικό. Μέσα από τέτοιες μικρές εμπειρίες, ένιωσε πιο άνετα να αφήνει περιθώρια ευελιξίας στην καθημερινότητά της. Μπορείς, επίσης, να επικοινωνείς με τους ανθρώπους γύρω σου και να εξηγείς γιατί η συνέπεια ή η έγκαιρη ενημέρωση σε βοηθούν να αισθάνεσαι πιο ήρεμα.
Αν χάνεις την αίσθηση του χρόνου
Οι εξωτερικές υπενθυμίσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως χρήσιμο σημείο αναφοράς. Η Adva Shaviv, συγγραφέας που ζει με ΔΕΠΥ, χρησιμοποιεί την εφαρμογή Routinery για να τη βοηθά να περνά από τη μία δραστηριότητα στην άλλη, ιδιαίτερα στις πρωινές και βραδινές ρουτίνες της.
Μια ακόμη στρατηγική που εφαρμόζει είναι να προσθέτει 30-60 λεπτά στον χρόνο προετοιμασίας πριν από ορισμένες υποχρεώσεις. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι το υπερβολικά μεγάλο περιθώριο μπορεί να οδηγήσει σε νέα απόσπαση της προσοχής, με αποτέλεσμα να χάσει ξανά την αίσθηση του χρόνου.
Δοκίμασε να χρησιμοποιείς χρονόμετρα, ειδοποιήσεις και υπενθυμίσεις πριν από τη μετάβαση στην επόμενη δραστηριότητα. Αντί να βάζεις μία μόνο ειδοποίηση την ώρα που πρέπει να φύγεις, μπορεί να σε βοηθήσει μια υπενθύμιση για την έναρξη της προετοιμασίας και μία δεύτερη για την αναχώρηση.
Αν γεμίζεις κάθε λεπτό της ημέρας σου
Δεν χρειάζεται κάθε ημέρα να είναι μια αλληλουχία από υποχρεώσεις. Η Grace Ogren προσπαθεί να διατηρεί μία ημέρα την εβδομάδα χωρίς αυστηρό πρόγραμμα, ώστε να κινείται με πιο άνετο ρυθμό ανάμεσα στις δραστηριότητες.
Μπορείς να δοκιμάσεις κάτι αντίστοιχο, προσαρμοσμένο στις ανάγκες σου. Άφησε κάποια χρονικά διαστήματα ελεύθερα, χωρίς να προγραμματίζεις διαδοχικά ραντεβού ή εργασίες που δεν σου επιτρέπουν να πάρεις ανάσα.
Αν δυσκολεύεσαι να διαχειριστείς τη διάθεσή σου και τις υποχρεώσεις
Η Emily Mendez, πρώην θεραπεύτρια και ιδρύτρια της Priceless Copy, αναγνωρίζει στον εαυτό της την τάση του time optimist. Όπως εξηγεί, η διπολική διαταραχή που αντιμετωπίζει περιπλέκει τη σχέση της με τον χρόνο, καθώς όταν η διάθεσή της είναι πεσμένη μπορεί να νιώθει ενοχές και άγχος επειδή καθυστερεί συχνά. Για να διαχειριστεί αυτή τη δυσκολία, χρησιμοποιεί χρονικά περιθώρια ανάμεσα στις υποχρεώσεις της και βάζει πολλαπλές υπενθυμίσεις για τις εργασίες της.
Η εμπειρία της αναδεικνύει τη σημασία της πρακτικής οργάνωσης, αλλά και της αποφυγής της αυτομομφής. Αν καθυστερείς, είναι πιο χρήσιμο να εξετάσεις τι σε δυσκολεύει και ποια στρατηγική μπορεί να σε βοηθήσει, αντί να καταλήγεις ότι είσαι απλώς ανοργάνωτος.
Δεν χρειάζεται να αλλάξεις προσωπικότητα για να είσαι συνεπής
Αν αργείς συχνά, δεν σημαίνει ότι δεν σέβεσαι τον χρόνο των άλλων. Αν φτάνεις πολύ νωρίς, δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψεις την ανάγκη σου για προετοιμασία. Αυτό που έχει σημασία είναι να καταλάβεις ποια μοτίβα σε δυσκολεύουν και πώς επηρεάζουν την καθημερινότητά σου. Η διαχείριση του χρόνου δεν είναι μόνο θέμα ημερολογίων, εφαρμογών και υπενθυμίσεων. Είναι και θέμα αυτογνωσίας: να γνωρίζεις πόσο χρόνο χρειάζεσαι, πότε αποσπάται η προσοχή σου και τι σε βοηθά να αισθάνεσαι πιο ήρεμα.
Ξεκίνα με μία μικρή αλλαγή. Πρόσθεσε λίγο χρόνο στην προετοιμασία σου, βάλε μια υπενθύμιση ή άφησε ένα κενό ανάμεσα σε δύο υποχρεώσεις. Δεν χρειάζεται να οργανώσεις τέλεια ολόκληρη τη ζωή σου από τη μία ημέρα στην άλλη. Αρκεί να βρεις έναν τρόπο να συνεργάζεσαι καλύτερα με τον δικό σου χρόνο.
Αργείς στα ραντεβού σου; 7 θετικά πράγματα που έδειξαν οι έρευνες για σένα (και 1 λίγο αρνητικό)