Η εγκυμοσύνη συχνά περιγράφεται ως μια από τις πιο όμορφες περιόδους στη ζωή μιας γυναίκας. Είναι όμως και μια περίοδος βαθιών αλλαγών: το σώμα μεταμορφώνεται, οι ορμόνες αλλάζουν, το βάρος αυξάνεται και η σχέση με την εικόνα σου μπορεί να δοκιμαστεί. Για κάποιες γυναίκες, αυτές οι αλλαγές δεν είναι απλώς μια φυσιολογική προσαρμογή. Μπορούν να γίνουν η αφορμή για να επιστρέψουν παλιές σκέψεις γύρω από το φαγητό, το βάρος και τον έλεγχο ή ακόμη και να εμφανιστεί για πρώτη φορά μια διατροφική διαταραχή. Η ανορεξία στην εγκυμοσύνη παραμένει ένα πρόβλημα που συχνά περνά απαρατήρητο, παρότι μπορεί να επηρεάσει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία της μητέρας, αλλά και την πορεία της εγκυμοσύνης.
Όταν η εγκυμοσύνη γίνεται μια δύσκολη σχέση με το σώμα σου
Η Elizabeth Claydon γνώριζε ήδη τι σημαίνει να παλεύεις με την ανορεξία. Είχε αντιμετωπίσει τη διατροφική διαταραχή από την ηλικία των 16 έως τα 22 της χρόνια και είχε καταφέρει να αναρρώσει με τη βοήθεια εξωτερικής θεραπείας. Στα 26 της, όμως, η διαταραχή επέστρεψε για περίπου έξι μήνες. Όταν έμεινε έγκυος στα 27 της, οι σκέψεις της γύρω από το φαγητό και το σώμα της δεν είχαν εξαφανιστεί εντελώς. Καθώς το σώμα της άλλαζε γρήγορα, ένιωθε ότι η εσωτερική της μάχη γινόταν όλο και πιο έντονη.
"Ήταν σαν να υπήρχε μια μάχη ανάμεσα στην εγκυμοσύνη μου και στη διατροφική μου διαταραχή", περιγράφει η ίδια στο BBC. Η αλλαγή του σώματος την έκανε να αισθάνεται σαν να ζούσε μέσα σε ένα σώμα που δεν αναγνώριζε. Η εμπειρία της δεν είναι ο κανόνας, όμως δεν είναι και τόσο σπάνια όσο πολλοί πιστεύουν. Περίπου μία στις 20 γυναίκες βιώνει κάποια διατροφική διαταραχή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχει ιστορικό προηγούμενης διαταραχής και εμφανίζεται υποτροπή, ενώ σε άλλες τα συμπτώματα ξεκινούν για πρώτη φορά κατά την εγκυμοσύνη.
Δυσφαγία: Όσα πρέπει να γνωρίζεις για τις διαταραχές κατάποσης
Γιατί η εγκυμοσύνη μπορεί να αποτελέσει "τέλεια καταιγίδα" για μια διατροφική διαταραχή
"Η εγκυμοσύνη μπορεί να είναι μια τέλεια καταιγίδα για μια διατροφική διαταραχή", εξηγεί η Gemma Sharp, καθηγήτρια, κλινική ψυχολόγος και επικεφαλής του προγράμματος έρευνας Body Image, Eating and Weight Disorders στο Adelaide University της Αυστραλίας. Η εγκυμοσύνη είναι μια περίοδος κατά την οποία το σώμα αλλάζει αναπόφευκτα. Το βάρος αυξάνεται, η κοιλιά μεγαλώνει, ο μεταβολισμός μεταβάλλεται και πολλές γυναίκες αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο πάνω στο σώμα τους.
Η Megan Galbally, ψυχίατρος με ειδίκευση στη μητρική και παιδική υγεία στο Monash University της Αυστραλίας, περιγράφει αυτή την εμπειρία σαν να βρίσκεσαι "σε ένα τρένο από το οποίο δεν μπορείς να κατέβεις". Η αλλαγή είναι αναπόφευκτη και για κάποιες γυναίκες αυτή η αίσθηση απώλειας ελέγχου μπορεί να γίνει ιδιαίτερα δύσκολη.
Οι διατροφικές διαταραχές εμφανίζονται συχνότερα σε περιόδους μεγάλων μεταβάσεων στη ζωή μιας γυναίκας, όπως η εφηβεία, η εγκυμοσύνη και η περιεμμηνόπαυση. Αυτές οι φάσεις συνδέονται με έντονες ορμονικές αλλαγές, διαταραχές ύπνου, μεταβολές στη διάθεση και αλλαγές στον τρόπο που αντιλαμβάνεσαι τον εαυτό σου.
Η "pregorexia" και η πίεση να παραμείνει το σώμα ίδιο
Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει γνωστός ο όρος "pregorexia" (από τις λέξεις pregnancy - εγκυμοσύνη και anorexia - ανορεξία), που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη δυσκολία κάποιων εγκύων να αποδεχτούν τη φυσιολογική αύξηση βάρους και τις αλλαγές του σώματος.
Ωστόσο, πίσω από αυτόν τον όρο υπάρχει μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα. Δεν πρόκειται απλώς για ανησυχία σχετικά με τα κιλά της εγκυμοσύνης, αλλά για μια πιθανή διατροφική διαταραχή που χρειάζεται κατανόηση και υποστήριξη. Δεδομένα δείχνουν ότι περίπου το 70% των εγκύων και των γυναικών μετά τον τοκετό δηλώνουν δυσαρέσκεια με την εικόνα του σώματός τους. Παράλληλα, οι υπάρχουσες εκτιμήσεις δείχνουν ότι το 5-7,5% των εγκύων πληροί τα διαγνωστικά κριτήρια για κάποια διατροφική διαταραχή.
Οι ειδικοί θεωρούν ότι τα πραγματικά ποσοστά μπορεί να είναι υψηλότερα, καθώς υπάρχει στίγμα, ελλιπής έλεγχος και περιορισμένος αριθμός μελετών γύρω από το θέμα.
Πώς επηρεάζει η ανορεξία την εγκυμοσύνη και το μωρό
Μια διατροφική διαταραχή σε μια τόσο ευαίσθητη περίοδο μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές προκλήσεις για τη μητέρα και το μωρό. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το σώμα της μητέρας δίνει προτεραιότητα στην ανάπτυξη του εμβρύου. Όταν όμως υπάρχει έλλειψη θρεπτικών συστατικών, μπορεί να υπάρξει επιβάρυνση της ίδιας της μητέρας, με κίνδυνο ελλείψεων, απώλειας μυϊκής μάζας και επιδείνωσης της υγείας των οστών.
Η ανορεξία και η βουλιμία κατά την εγκυμοσύνη φαίνεται να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών, όπως έντονη ναυτία ή εμετούς, αιμορραγία από το γεννητικό σύστημα και χαμηλά επίπεδα αιμοσφαιρίνης στο αίμα. Οι διατροφικές διαταραχές μπορεί επίσης να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο αποβολής, χαμηλού βάρους γέννησης και πρόωρου τοκετού, ενώ έχουν μελετηθεί πιθανές επιδράσεις στην ανάπτυξη του εμβρύου.
Η Megan Galbally επισημαίνει ότι οι πρώτες 1.000 ημέρες της ζωής ενός παιδιού μπορούν να επηρεάσουν τη μελλοντική του υγεία και ότι το βάρος γέννησης αποτελεί σημαντικό δείκτη για την πορεία αυτή.
Όταν η δυσκολία εμφανίζεται μετά τον τοκετό
Για κάποιες γυναίκες, η εγκυμοσύνη μπορεί να περάσει χωρίς μια πλήρη υποτροπή, όμως η περίοδος μετά τη γέννα μπορεί να γίνει το σημείο όπου η διατροφική διαταραχή επιστρέφει. Υπολογίζεται ότι περίπου το 13% των γυναικών μετά τον τοκετό αντιμετωπίζει κλινική διατροφική διαταραχή.
Οι ορμονικές αλλαγές, η έλλειψη ύπνου, η νέα καθημερινότητα με ένα νεογέννητο και η κοινωνική πίεση να "επιστρέψει" το σώμα γρήγορα στην προηγούμενη μορφή του μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την ψυχική υγεία. Η Courtney Louise, 37 ετών, εκπαιδεύτρια γιόγκα και personal trainer από τη Νέα Νότια Ουαλία της Αυστραλίας, είχε ιστορικό ανορεξίας από την εφηβεία της. Κατά την εγκυμοσύνη φοβόταν την αύξηση βάρους, όμως η πιο δύσκολη περίοδος ήρθε μετά τη γέννηση της κόρης της.
Οι ορμονικές αλλαγές και η εξάντληση από την έλλειψη ύπνου ενεργοποίησαν ξανά δύσκολες σκέψεις. "Έβλεπα την ομορφιά σε αυτό, αλλά η περίοδος μετά τον τοκετό ήταν ψυχικά πολύ επώδυνη για μένα", λέει. Με τη βοήθεια γιατρού και θεραπευτή κατάφερε να αποφύγει περιοριστικές συμπεριφορές στο φαγητό και την υπερβολική άσκηση.
Γιατί πολλές γυναίκες δεν ζητούν βοήθεια
Παρά τη σοβαρότητα του προβλήματος, οι διατροφικές διαταραχές στην εγκυμοσύνη συχνά παραμένουν κρυφές. Ένας λόγος είναι ότι αρκετά συμπτώματα μπορεί να μπερδευτούν με φυσιολογικές αλλαγές της εγκυμοσύνης. Για παράδειγμα, η πρωινή ναυτία μπορεί να καλύψει σημάδια βουλιμίας. Μόνο το 10% των εγκύων με βουλιμία αναγνωρίζεται και μόνο οι μισές από αυτές παραπέμπονται για θεραπεία.
Παράλληλα, πολλές γυναίκες φοβούνται την κριτική. Η Linda Shanti, ψυχολόγος στη Νέα Υόρκη και συγγραφέας του The Recovery Mama Guide to Eating Disorder Recovery During Pregnancy and Postpartum, εξηγεί ότι πολλές γυναίκες με διατροφικές διαταραχές έχουν έντονα χαρακτηριστικά τελειομανίας, ντροπής και φόβου απόρριψης, γεγονός που δυσκολεύει την αποκάλυψη του προβλήματος.
Η σωστή υποστήριξη μπορεί να γίνει σημείο αλλαγής
Παρότι η εγκυμοσύνη μπορεί να αποτελέσει μια δύσκολη περίοδο για όσες παλεύουν με διατροφικές διαταραχές, μπορεί ταυτόχρονα να γίνει μια ευκαιρία για ουσιαστική αλλαγή. Η Megan Galbally δημιούργησε τις πρώτες ολοκληρωμένες κλινικές οδηγίες για την ανορεξία στην εγκυμοσύνη, οι οποίες δημοσιεύτηκαν το 2022.
Η θεραπεία συνήθως βασίζεται σε προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται γενικότερα στις διατροφικές διαταραχές, όπως ψυχοθεραπεία, ομάδες υποστήριξης, οικογενειακή θεραπεία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντικαταθλιπτική αγωγή.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η υποστήριξη χρειάζεται να είναι συνεργατική και χωρίς κριτική. Η συνεργασία μαιευτήρων, διατροφολόγων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει τις γυναίκες να νιώσουν ότι δεν αντιμετωπίζουν μόνες τους αυτή τη μάχη. Όπως λέει η Linda Shanti: "Όλοι έχουν μια διατροφική διαταραχή μόνοι τους, αλλά κανείς δεν αναρρώνει μόνος του".