Υπάρχουν μέρες που κοιτάζεσαι στον καθρέφτη και βλέπεις απλώς ένα πρόσωπο πιο κουρασμένο απ’ ό,τι συνήθως. Πιο θαμπό, πιο χλωμό, με τους μαύρους κύκλους να έχουν γίνει λίγο πιο έντονοι. Θα μπορούσε να φταίει ο ύπνος, το στρες, η αφυδάτωση ή ακόμη και το γεγονός ότι τελευταία δεν τρέφεσαι όσο καλά θα ήθελες. Στο TikTok, όμως, υπάρχει πλέον και μια άλλη εξήγηση: η φερριτίνη σου.
Ο όρος "ferritin face" έχει γίνει viral στα social media και χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια σειρά από αλλαγές στην εμφάνιση που αποδίδονται στη χαμηλή φερριτίνη και, κατ’ επέκταση, στα χαμηλά αποθέματα σιδήρου. Χλωμή ή γκριζωπή επιδερμίδα, μαύροι κύκλοι κάτω από τα μάτια και μια γενικότερη όψη κόπωσης μπαίνουν στο ίδιο "πακέτο", ενώ αρκετές γυναίκες υποστηρίζουν online ότι είδαν αισθητή διαφορά στην εμφάνισή τους αφού αντιμετώπισαν την έλλειψη σιδήρου.
Πόσο σίδηρο χρειάζεται το σώμα σου και ποιες είναι οι καλύτερες πηγές;
Το ενδιαφέρον είναι ότι πίσω από το viral όνομα υπάρχει μια πραγματική βιολογική παράμετρος. Η φερριτίνη είναι η πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο στον οργανισμό και η εξέτασή της χρησιμοποιείται για να εκτιμηθούν τα αποθέματα σιδήρου. Όταν αυτά εξαντλούνται σημαντικά, η έλλειψη μπορεί πράγματι να συνοδεύεται από ωχρότητα, τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια και κόπωση.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορείς να κάνεις διάγνωση κοιτάζοντας απλώς το πρόσωπό σου. Το "ferritin face" είναι ένας όρος των social media και όχι μια αναγνωρισμένη ιατρική διάγνωση. Και κάπου εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσεις την πραγματική σχέση ανάμεσα στον σίδηρο και την εμφάνιση από την υπεραπλούστευση ενός viral trend. Γιατί, τελικά, μπορεί το πρόσωπό σου να σου δώσει μια ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά ή χρειάζεται να αφήσεις τον καθρέφτη στην άκρη και να κάνεις μια εξέταση αίματος;
Τι είναι η φερριτίνη και γιατί έχει σημασία;
Η φερριτίνη είναι μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο στον οργανισμό. Επομένως, μια εξέταση φερριτίνης στο αίμα χρησιμοποιείται ουσιαστικά για να ελεγχθούν τα αποθέματα σιδήρου.
Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Συμβάλλει στην ανάπτυξη, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και την παραγωγή ενέργειας, ενώ είναι απαραίτητος και για την αιμοσφαιρίνη, την πρωτεΐνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρει οξυγόνο στο σώμα.
Ο οργανισμός ρυθμίζει αυστηρά τα επίπεδα σιδήρου που διατηρεί. Όταν τα αποθέματα πέσουν αρκετά, μπορεί να εμφανιστεί σιδηροπενική αναιμία, μια κατάσταση κατά την οποία το αίμα δεν μπορεί να μεταφέρει επαρκή ποσότητα οξυγόνου. Και τότε τα συμπτώματα δεν περιορίζονται φυσικά στην εικόνα του προσώπου.
Πώς μπορεί να εκδηλωθεί η έλλειψη σιδήρου;
Η χαμηλή φερριτίνη δεν είναι υπόθεση μόνο του καθρέφτη, σύμφωνα με την Chloe Casey, λέκτορα Διατροφής και Συμπεριφοράς στο Bournemouth University και όσα αναφέρει στο The Conversation. Όταν τα επίπεδα σιδήρου είναι χαμηλά, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως:
- κόπωση
- μειωμένη ενέργεια
- πιο αδύναμη άμυνα του οργανισμού
- πληγές στο στόμα
- εύθραυστα νύχια
- τριχόπτωση
- πιο χλωμή επιδερμίδα
Η ωχρότητα είναι και το σημείο που έχει δώσει τροφή στο trend του "ferritin face". Σε σοβαρή έλλειψη σιδήρου, ιδιαίτερα όταν έχει οδηγήσει σε αναιμία, μπορεί πράγματι να εμφανιστεί πιο χλωμή όψη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο και αναγνωρίσιμο "πρόσωπο χαμηλής φερριτίνης".
Μπορείς να καταλάβεις από το πρόσωπό σου αν έχεις χαμηλή φερριτίνη;
Η σοβαρή έλλειψη σιδήρου μπορεί να συνδέεται με ωχρότητα, όμως δεν υπάρχει ένα χαρακτηριστικό facial pattern που να αποδεικνύει ότι έχεις χαμηλή φερριτίνη. Μπορεί να βλέπεις μαύρους κύκλους, θαμπή επιδερμίδα ή ένα πρόσωπο που δείχνει κουρασμένο και να θεωρείς ότι έχεις έλλειψη σιδήρου. Όμως αντίστοιχη εικόνα μπορεί να σχετίζεται με πολλούς άλλους παράγοντες, όπως ο κακός ύπνος, το στρες, η αφυδάτωση ή η ανεπαρκής πρόσληψη άλλων σημαντικών θρεπτικών συστατικών. Με άλλα λόγια, ο καθρέφτης μπορεί να σου δείξει ότι δείχνεις κουρασμένη. Δεν μπορεί να σου δείξει τα επίπεδα της φερριτίνης σου. Η απάντηση βρίσκεται στην εξέταση αίματος.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για χαμηλό σίδηρο;
Ορισμένες ομάδες ανθρώπων είναι πιο πιθανό να έχουν χαμηλά επίπεδα σιδήρου. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι έγκυες γυναίκες, τα άτομα με έντονη έμμηνο ρύση, όσοι αντιμετωπίζουν φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου, καθώς και οι χορτοφάγοι και οι vegans. Αν ανήκεις σε κάποια από αυτές τις ομάδες και παράλληλα αντιμετωπίζεις έντονη κόπωση, τριχόπτωση ή ασυνήθιστη ωχρότητα, αξίζει να το συζητήσεις με τον γιατρό σου. Μια εξέταση φερριτίνης, μαζί με τις υπόλοιπες αιματολογικές εξετάσεις που θα κρίνει απαραίτητες ο γιατρός, μπορεί να δείξει αν πράγματι υπάρχει πρόβλημα με τα αποθέματα σιδήρου.
Μην παίρνεις σίδηρο επειδή το είδες στο TikTok
Αν μια εξέταση δείξει χαμηλή φερριτίνη, ο γιατρός μπορεί να προτείνει συμπλήρωμα σιδήρου. Στα social media, ωστόσο, η συζήτηση γύρω από τη φερριτίνη συχνά περνά γρήγορα από την ενημέρωση στη λογική του συμπληρώματος, σαν η λύση να βρίσκεται απλώς στο σωστό χάπι ή σκεύασμα. Κάποιες εταιρείες συνδέουν μάλιστα τα προϊόντα τους με την ομορφιά, τη θηλυκότητα και την εικόνα σώματος, παρουσιάζοντας ένα συμπλήρωμα ως λύση για διαφορετικά προβλήματα εμφάνισης.
Η υπερβολική ποσότητα σιδήρου μπορεί να είναι τοξική. Σε χαμηλότερες δόσεις μπορεί να προκαλέσει ναυτία ή διάρροια, ενώ σε υψηλότερες ποσότητες μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνα χαμηλή αρτηριακή πίεση, συσσώρευση οξέων στο αίμα, ακόμη και ηπατική ανεπάρκεια. Γι’ αυτό δεν έχει νόημα να ξεκινήσεις συμπλήρωμα μόνο και μόνο επειδή το πρόσωπό σου δείχνει πιο χλωμό ή επειδή ένα βίντεο στο TikTok σε έκανε να αναρωτηθείς για τη φερριτίνη σου.
Πώς μπορείς να πάρεις περισσότερο σίδηρο από τη διατροφή σου;
Αν έχεις πραγματική έλλειψη σιδήρου, η διατροφή είναι ένα σημαντικό σημείο εκκίνησης. Ο σίδηρος στις τροφές διακρίνεται σε δύο μορφές. Ο αιμικός σίδηρος βρίσκεται σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, όπως το κόκκινο κρέας, το κοτόπουλο και τα ψάρια, και απορροφάται πιο εύκολα από τον οργανισμό. Ο μη αιμικός σίδηρος βρίσκεται σε φυτικές τροφές, όπως:
- φακές
- πράσινα φυλλώδη λαχανικά
- βρώμη
- ρεβίθια
- τόφου
- εμπλουτισμένα δημητριακά
Ο μη αιμικός σίδηρος απορροφάται λιγότερο αποτελεσματικά. Μπορείς, όμως, να ενισχύσεις την απορρόφησή του συνδυάζοντάς τον με τροφές που περιέχουν βιταμίνη C, όπως τα εσπεριδοειδή και οι πιπεριές, ή με ένα ποτήρι χυμό πορτοκάλι.
Υπάρχει και η άλλη πλευρά: το τσάι και ο καφές μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση του σιδήρου, επομένως είναι προτιμότερο να μην τα καταναλώνεις μαζί με τα γεύματά σου όταν θέλεις να αξιοποιήσεις όσο γίνεται καλύτερα τον σίδηρο της τροφής.
Πόσο σίδηρο χρειάζεσαι καθημερινά;
Οι ημερήσιες ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Οι ενήλικες χρειάζονται περίπου 8,7 mg σιδήρου την ημέρα, ενώ οι γυναίκες ηλικίας 19 έως 49 ετών χρειάζονται περίπου 14,8 mg την ημέρα. Μια ισορροπημένη και ποικίλη διατροφή συνήθως μπορεί να καλύψει τις ανάγκες σε σίδηρο. Ενδεικτικά, 100 γραμμάρια κολοκυθόσπορων παρέχουν περίπου 8,5 mg σιδήρου, ενώ 100 γραμμάρια μοσχαρίσιου κρέατος περίπου 2,5 mg.
Έλλειψη σιδήρου: Τα 5 σημάδια που εμφανίζονται στο πρόσωπο και τα μάτια