Μπορεί να τον έχεις στο ντουλάπι για τις μακαρονάδες, τις σάλτσες και τα λαδερά, όμως ο τοματοπολτός φαίνεται πως έχει έναν ακόμη λόγο να βρίσκεται στην κουζίνα σου. Μια νέα κλινική μελέτη από την Ισπανία, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Antioxidants, εξέτασε τι συμβαίνει στη γνωστική λειτουργία υγιών ενηλίκων μέσης ηλικίας όταν αυξάνουν την πρόσληψη λυκοπενίου μέσω της διατροφής. Η ποσότητα που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη; 35 γραμμάρια τοματοπολτού την ημέρα, δηλαδή λίγο περισσότερο από δύο κουταλιές της σούπας, για διάστημα τριών μηνών. Τα αποτελέσματα συνδέθηκαν με αλλαγές στη μνήμη και την επιλεκτική προσοχή, ενώ παράλληλα παρατηρήθηκαν μεταβολές σε δείκτες που σχετίζονται με τη λειτουργία και τη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου.
Ντομάτες: Ο τρόπος μαγειρέματος που εκτοξεύει το λυκοπένιο
Το λυκοπένιο βρίσκεται στο επίκεντρο
Το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα της ντομάτας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο λυκοπένιο, ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό της οικογένειας των καροτενοειδών. Σύμφωνα με μελέτη, η καθημερινή κατανάλωση 35 γραμμαρίων τοματοπολτού για τρεις μήνες αύξησε τα επίπεδα λυκοπενίου στους συμμετέχοντες και συνδέθηκε με αλλαγές στη γνωστική λειτουργία. Το ενδιαφέρον, όμως, δεν σταματά εκεί. Παράλληλα με την αύξηση του λυκοπενίου παρατηρήθηκε και αύξηση του brain-derived neurotrophic factor (BDNF), μιας πρωτεΐνης που βοηθά τους νευρώνες να αναπτύσσονται, να δημιουργούν συνδέσεις και να υποστηρίζουν τη νευροπλαστικότητα και τη μνήμη.
Τι άλλαξε στη μνήμη και την προσοχή
Στην κλινική δοκιμή συμμετείχαν 42 ενήλικες, οι οποίοι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η μία ομάδα πρόσθεσε τοματοπολτό στη διατροφή της, ενώ η άλλη ακολούθησε διατροφή που περιόριζε τρόφιμα πλούσια σε λυκοπένιο, όπως η ντομάτα, το καρπούζι, η παπάγια, το γκρέιπφρουτ και η γκουάβα.
Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε γνωστικά τεστ. Τα δεδομένα συνδέουν την κατανάλωση τοματοπολτού με βελτιώσεις στην επιλεκτική προσοχή και στην προσωπική/συσχετιστική μνήμη (associative memory), δηλαδή την ικανότητα να μαθαίνεις και να θυμάσαι τη σχέση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές πληροφορίες, όπως ένα όνομα και ένα πρόσωπο. Με άλλα λόγια, δεν μιλάμε απλώς για το αν θυμάσαι τι έφαγες χθες, αλλά για μια γνωστική διαδικασία που χρησιμοποιείς καθημερινά χωρίς καν να το σκέφτεσαι.
Και ο εγκέφαλος; Φάνηκαν αλλαγές στη συνδεσιμότητα
Ένα μικρότερο υποσύνολο, μόλις 14 συμμετέχοντες, υποβλήθηκε και σε απεικονιστικές εξετάσεις του εγκεφάλου. Εκεί παρατηρήθηκαν πιθανές αλλαγές στη συνδεσιμότητα μεταξύ μεγάλων εγκεφαλικών δικτύων. Στην ομάδα με την υψηλότερη πρόσληψη λυκοπενίου καταγράφηκε χαμηλότερος συγχρονισμός σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γνωστική λειτουργία και την προσοχή. Την ίδια στιγμή, στην ομάδα με χαμηλή πρόσληψη λυκοπενίου παρατηρήθηκε μειωμένη συνδεσιμότητα σε κατάσταση ηρεμίας σε περιοχές που συνδέονται με την προσοχή.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, οι συγκεκριμένες νευρωνικές μεταβολές μπορεί να υποδηλώνουν μια λειτουργική αναδιοργάνωση των μεγάλων εγκεφαλικών δικτύων, η οποία σχετίζεται με μεγαλύτερη νευρωνική αποδοτικότητα και προσαρμοστικότητα.
Η ποσότητα που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη
Αν τώρα σκέφτεσαι να ανοίξεις το ντουλάπι και να μετρήσεις τον τοματοπολτό με κουτάλι, η ποσότητα είναι αρκετά συγκεκριμένη: 35 γραμμάρια τοματοπολτού καθημερινά για τρεις μήνες. Πρόκειται για λίγο περισσότερο από δύο κουταλιές της σούπας. Ωστόσο, το εύρημα δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να αντιμετωπίζεις τον τοματοπολτό σαν συμπλήρωμα διατροφής ή ότι περισσότερος είναι απαραίτητα καλύτερος. Η μελέτη εξέτασε συγκεκριμένη ποσότητα, συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων.
Δεν είναι μόνο το λυκοπένιο
Παρότι το λυκοπένιο βρίσκεται στο επίκεντρο των αποτελεσμάτων, δεν μπορεί να αποδειχθεί από τη συγκεκριμένη μελέτη ότι αυτό και μόνο ευθύνεται για τις γνωστικές αλλαγές. Οι ντομάτες περιέχουν επίσης βιταμίνες και άλλα αντιοξειδωτικά συστατικά. Επομένως, είναι δύσκολο να απομονωθεί η επίδραση ενός και μόνο συστατικού από το συνολικό διατροφικό προφίλ της ντομάτας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν μετατρέπεις ένα ενδιαφέρον ερευνητικό εύρημα σε καθημερινή διατροφική συμβουλή.
Υπάρχουν και προηγούμενα δεδομένα για τη ντομάτα
Η συγκεκριμένη κλινική δοκιμή δεν είναι η πρώτη που εξετάζει τη σχέση των προϊόντων ντομάτας με τη γνωστική λειτουργία. Σε προηγούμενη μελέτη, ένα τρόφιμο σε μορφή σκόνης ντομάτας, πλούσιο σε καροτενοειδή, συνδέθηκε με βελτιώσεις στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, την προσοχή και τη λειτουργική μνήμη σε μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες, μετά από οκτώ εβδομάδες. Τα δεδομένα αυτά δίνουν ενδιαφέρον στο ερώτημα γύρω από τα καροτενοειδή και τη λειτουργία του εγκεφάλου, χωρίς όμως να αρκούν από μόνα τους για να θεωρήσεις τον τοματοπολτό "τροφή για καλύτερη μνήμη".
Τι γνωρίζουμε για το λυκοπένιο και την υγεία
Το λυκοπένιο έχει μελετηθεί και σε σχέση με άλλες παραμέτρους υγείας. Τα επίπεδά του έχουν συνδεθεί με χαμηλότερα ποσοστά καρκίνου του προστάτη και του πνεύμονα, καθώς και με καρδιαγγειακή και ηπατική υγεία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση τοματοπολτού προλαμβάνει αυτές τις παθήσεις. Οι συσχετίσεις δεν ισοδυναμούν με απόδειξη ότι ένα τρόφιμο ή ένα συστατικό προκαλεί συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Μπορείς να βάλεις περισσότερο τοματοπολτό στη διατροφή σου;
Ο τοματοπολτός είναι ένας εύκολος τρόπος να προσθέσεις προϊόν ντομάτας στα καθημερινά σου γεύματα. Μπορείς να τον χρησιμοποιήσεις σε σάλτσες, όσπρια, λαδερά, ζυμαρικά ή σε συνταγές όπου θέλεις πιο έντονη γεύση ντομάτας. Η νέα μελέτη κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρουσα την παρουσία του στη διατροφή, ειδικά σε σχέση με το λυκοπένιο, τη μνήμη και την προσοχή.
Χρειάζεται όμως να κρατήσεις και το πιο σημαντικό κομμάτι των αποτελεσμάτων: η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες και μεγαλύτερης διάρκειας μελέτες για να διαπιστωθεί αν οι γνωστικές αλλαγές είναι κλινικά σημαντικές και αν διατηρούνται στον χρόνο.
Τρως πάρα πολλές ντομάτες; 6 "παρενέργειες" που πρέπει να γνωρίζεις