Η Παγκόσμια Ημέρα Ευτυχίας είναι, έστω και άτυπα, μια στιγμή απολογισμού: πού βρίσκεσαι, πώς νιώθεις και, κυρίως, αν αυτό που έχεις χτίσει σε καλύπτει πραγματικά. Μόνο που αυτή η "αξιολόγηση" σπάνια γίνεται με ουδέτερους όρους. Συνήθως συνοδεύεται από ένα αυστηρό, σχεδόν αόρατο πλαίσιο προσδοκιών: να είσαι παραγωγική, ισορροπημένη, σωματικά και ψυχικά καλά, με μια ζωή που δείχνει να λειτουργεί σωστά σε όλα τα επίπεδα. Κάπου εκεί, όμως, η έννοια της ευτυχίας αρχίζει να μπερδεύεται με την έννοια της τελειότητας.
10 Ιαπωνικές τεχνικές που μειώνουν την υπερβολική σκέψη
Και όσο περισσότερο προσπαθείς να ευθυγραμμιστείς με αυτό το πρότυπο, τόσο πιο πιθανό είναι να νιώθεις ότι δεν είσαι αρκετή, ότι κάτι δεν έχεις κάνει σωστά, ότι κάτι σου ξεφεύγει. Σε αυτό το σημείο αποκτά ενδιαφέρον μια φιλοσοφία που δεν υπόσχεται να "διορθώσει” τη ζωή σου, αλλά να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο που την αξιολογείς. Το wabi-sabi, μια ιαπωνική προσέγγιση με βαθιές ρίζες, προτείνει κάτι σχεδόν αντισυμβατικό: ότι ίσως το πρόβλημα δεν είναι όσα λείπουν, αλλά το πώς έχεις μάθει να τα κρίνεις.
Τι είναι το wabi-sabi και γιατί έχει επιστρέψει στο προσκήνιο
Το wabi-sabi δεν είναι trend, αν και στα social media παρουσιάζεται συχνά έτσι. Είναι μια πανάρχαιη ιαπωνική αισθητική και φιλοσοφία που βλέπει αξία σε τρία πράγματα:
- την ατέλεια
- την παροδικότητα
- το μη ολοκληρωμένο
Αντί να "διορθώνει” τις ατέλειες, τις ενσωματώνει. Αντί να αντιστέκεται στον χρόνο, τον αποδέχεται. Αντί να κυνηγά το τέλειο αποτέλεσμα, αφήνει χώρο για εξέλιξη. Και μπορεί να μην υπάρχουν κλινικές δοκιμές που να μετρούν άμεσα την επίδρασή του, αλλά οι βασικές του αρχές συναντούν έννοιες που η ψυχολογία μελετά εδώ και χρόνια.
Η ατέλεια ως δεξιότητα: Τι είναι η αυτοσυμπόνια
Αν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο το wabi-sabi "κουμπώνει” απόλυτα με την ψυχολογία, αυτό είναι η αυτοσυμπόνια. Με απλά λόγια, ο τρόπος που μιλάς στον εαυτό σου όταν κάτι δεν πάει καλά.
Αν η πρώτη σου αντίδραση είναι η αυστηρή αυτοκριτική, τότε μοιάζεις με κάποιον που βλέπει μια ρωγμή σε ένα αγαπημένο φλιτζάνι ή μπολ και σκέφτεται αμέσως να το πετάξει. Στο wabi-sabi, όμως, η ρωγμή δεν είναι λόγος να πεταχτεί το αντικείμενο. Αντίθετα, κολλιέται, συχνά με χρυσό ή άλλο υλικό, και η επισκευή αυτή το κάνει πιο όμορφο και ξεχωριστό. Με τον ίδιο τρόπο, τα λάθη και οι ατέλειές σου δεν σε κάνουν λιγότερο πολύτιμη· γίνονται μέρος της ιστορίας σου και της αξίας σου.
Σύμφωνα με μελέτη, τα άτομα με υψηλότερα επίπεδα αυτοσυμπόνιας εμφανίζουν χαμηλότερο άγχος και λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης, ενώ αναφέρουν μεγαλύτερη ψυχική ευεξία.
Η αποδοχή δεν είναι παραίτηση
Ένα δεύτερο στοιχείο που συχνά παρεξηγείται είναι η έννοια της αποδοχής. Το wabi-sabi σου υπενθυμίζει ότι τίποτα δεν μένει σταθερό. Οι σχέσεις αλλάζουν, το σώμα μεταβάλλεται, τα σχέδια δεν εξελίσσονται πάντα όπως τα φαντάστηκες. Η αυτόματη αντίδραση είναι η αντίσταση: "δεν έπρεπε να συμβεί αυτό”. Όμως, σε ψυχολογικό επίπεδο, αυτή η αντίσταση είναι που εντείνει τη δυσφορία.
Δεδομένα δείχνουν ότι η αποδοχή, δηλαδή το να επιτρέπεις στις εμπειρίες να υπάρχουν χωρίς συνεχή έλεγχο, σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα στρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι σταματάς να διεκδικείς ή να εξελίσσεσαι. Σημαίνει ότι διαχωρίζεις αυτό που μπορείς να αλλάξεις από αυτό που δεν περνάει από το χέρι σου.
Τελειομανία: Όταν το "καλό" γίνεται επιβαρυντικό
Η επιθυμία για βελτίωση είναι υγιής. Η ανάγκη για τελειότητα, όμως, συχνά λειτουργεί αντίστροφα. Η λεγόμενη κλινική τελειομανία εμφανίζεται όταν η αυτοαξία σου εξαρτάται αποκλειστικά από το αν ανταποκρίνεσαι σε πολύ υψηλά standards. Και όταν αυτά δεν επιτυγχάνονται, η αυτοκριτική γίνεται σκληρή. Δεδομένα δείχνουν ότι αυτό το μοτίβο συνδέεται με αυξημένο άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα.
Το wabi-sabi δεν απορρίπτει την προσπάθεια. Αμφισβητεί, όμως, την ιδέα ότι πρέπει να είσαι άψογη για να είσαι αποδεκτή — από τους άλλους ή από εσένα την ίδια.
Η ευτυχία δεν είναι τελικό αποτέλεσμα
Ένα από τα πιο ρεαλιστικά στοιχεία αυτής της φιλοσοφίας είναι ότι μετατοπίζει την προσοχή από το αποτέλεσμα στη διαδικασία. Αν περιμένεις να νιώσεις καλά όταν όλα μπουν σε τάξη, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να αναβάλλεις διαρκώς την ευεξία σου. Δεδομένα δείχνουν ότι η ψυχική ευεξία επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από επαναλαμβανόμενες καθημερινές πράξεις, ειδικά όταν αυτές συνδέονται με προσωπικές αξίες. Με άλλα λόγια, η ευτυχία δεν έρχεται όταν τελειοποιηθεί η ζωή σου, αλλά όσο τη ζεις.
Γιατί η ατέλεια σε φέρνει πιο κοντά στους άλλους
Υπάρχει και μια πιο κοινωνική διάσταση, εξίσου σημαντική. Η ανάγκη να δείχνεις αψεγάδιαστη μπορεί να δημιουργήσει απόσταση στις σχέσεις σου. Αντίθετα, όταν επιτρέπεις να φανεί η ανθρώπινη πλευρά σου, η σύνδεση γίνεται πιο ουσιαστική. Δεδομένα δείχνουν ότι η ευαλωτότητα ενισχύει την αίσθηση εμπιστοσύνης και οικειότητας.
Αν σήμερα νιώθεις ότι δεν έχεις φτάσει εκεί που πρέπει, ίσως αξίζει να δοκιμάσεις κάτι διαφορετικό. Να χαλαρώσεις την ανάγκη για τελειότητα, να δεις τα λάθη σου με περισσότερη επιείκεια και να συνεχίσεις να κινείσαι, ακόμα και χωρίς ιδανικές συνθήκες. Γιατί τελικά, η ευτυχία δεν χτίζεται σε μια άψογη εκδοχή της ζωής σου, αλλά μέσα σε αυτή που ήδη ζεις.