Μερικές φορές ξεχνάς πού άφησες τα γυαλιά σου ή δεν θυμάσαι αμέσως το όνομα κάποιου ανθρώπου που γνωρίζεις χρόνια. Οι περιστασιακές αυτές στιγμές λήθης μπορούν να αποτελούν μέρος της φυσιολογικής γήρανσης και από μόνες τους δεν σημαίνουν ότι έχεις άνοια. Υπάρχει, όμως, μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στις συνηθισμένες αλλαγές που μπορεί να φέρει η ηλικία και στη γνωστική έκπτωση που επηρεάζει πλέον την καθημερινή λειτουργικότητα.
5 τρόφιμα που συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο άνοιας - Πόσο συχνά τα καταναλώνεις;
"Η μαγική γραμμή" που διαχωρίζει την ήπια γνωστική διαταραχή από την άνοια είναι, για τη δρ Stephanie Nothelle, γηρίατρο και αναπληρώτρια καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Johns Hopkins στη Βαλτιμόρη, όταν μια γνωστική δυσκολία αρχίζει να επηρεάζει τη λειτουργικότητα του ανθρώπου. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι κάποιος δεν μπορεί πλέον να οδηγήσει, χάνεται σε μια διαδρομή που γνωρίζει καλά ή δυσκολεύεται να κάνει μια δουλειά που εκτελούσε επί χρόνια, όπως να διαχειριστεί τα οικονομικά του.
Η άνοια είναι ένας ευρύτερος όρος που περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές γνωστικής έκπτωσης, μεταξύ των οποίων η νόσος Alzheimer, η αγγειακή άνοια και η άνοια που σχετίζεται με τη νόσο του Parkinson. Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο της άνοιας, όμως η γνωστική έκπτωση δεν είναι το μοναδικό στοιχείο που μπορεί να εμφανιστεί. Υπάρχουν και σωματικές αλλαγές που αξίζει να γνωρίζεις.
6 σωματικά συμπτώματα άνοιας που αξίζει να γνωρίζεις
1. Δυσκολία στο περπάτημα και την ισορροπία
Αν παρατηρήσεις ότι εσύ ή ένας δικός σου άνθρωπος δυσκολεύεται περισσότερο να περπατήσει σταθερά, να διατηρήσει την ισορροπία του ή πέφτει συχνότερα, δεν είναι κάτι που χρειάζεται αυτόματα να αποδώσεις στην ηλικία.
Η Stephanie Nothelle εξηγεί στη huffpost ότι οι πιο έντονες σωματικές εκδηλώσεις εμφανίζονται συχνότερα σε πιο προχωρημένα στάδια της άνοιας. Ωστόσο, η ικανότητα να περπατάς ομαλά και να διατηρείς την ισορροπία σου μπορεί να επηρεάζεται νωρίτερα και να επιδεινώνεται στην πορεία της νόσου.
Και υπάρχει λόγος γι' αυτό. Το περπάτημα δεν είναι τόσο "αυτόματο" όσο μπορεί να φαίνεται. Ο εγκέφαλός σου πρέπει να επεξεργάζεται ταυτόχρονα πληροφορίες από τα πέλματα, την όραση και το περιβάλλον γύρω σου, ενώ παράλληλα χρειάζεται να αντιδρά γρήγορα στις αλλαγές. Γι' αυτό η δυσκολία στο περπάτημα, η αστάθεια και οι συχνές πτώσεις μπορεί να αποτελούν σημάδια άνοιας. Φυσικά, δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή στην ισορροπία συνδέεται με άνοια. Αρθρίτιδα, άλλες σωματικές δυσκολίες ή ακόμη και απλή αδεξιότητα μπορούν επίσης να ευθύνονται.
2. Αλλαγές στη στάση του σώματος και "σύρσιμο" των ποδιών
Ένα διαφορετικό μοτίβο στο περπάτημα μπορεί επίσης να χρειάζεται προσοχή. Η Jori Fleisher, αναπληρώτρια καθηγήτρια Νευρολογικών Επιστημών στο Rush University στο Σικάγο, επισημαίνει ότι η άνοια με σωμάτια Lewy αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη μορφή άνοιας και περιλαμβάνει διαφορετικές καταστάσεις, μεταξύ των οποίων και τη νόσο του Parkinson.
Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να παρατηρήσεις αλλαγές στη στάση του σώματος, μικρότερα ή πιο αργά βήματα και ένα χαρακτηριστικό "σύρσιμο" των ποδιών. Είναι εύκολο να θεωρήσεις ότι κάποιος απλώς μεγάλωσε, δεν προσέχει πώς περπατά ή αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα στις αρθρώσεις του. Αν όμως βλέπεις ένα σταθερό μοτίβο αλλαγών, αξίζει να του δώσεις σημασία.
3. Αλλαγές στη γεύση και την όσφρηση
Η ξαφνική ή ανεξήγητη αλλαγή στην όσφρηση και τη γεύση μπορεί να έχει πολλές αιτίες. Μια λοίμωξη COVID-19 ή χρόνια προβλήματα με τα ιγμόρεια, για παράδειγμα, μπορούν να επηρεάσουν αυτές τις αισθήσεις. Όταν, όμως, δεν υπάρχει κάποια προφανής εξήγηση, μια αλλαγή στην όσφρηση ή τη γεύση είναι ένα σύμπτωμα που αξίζει να συζητήσεις με γιατρό.
Μάλιστα, μπορεί να μην το αντιληφθείς καν εσύ η ίδια. Ένα αγαπημένο σου πρόσωπο μπορεί να είναι εκείνο που θα παρατηρήσει ότι δεν αντιδράς σε μια μυρωδιά που παλιότερα θα καταλάβαινες αμέσως – για παράδειγμα, ότι κάτι καίγεται στην κουζίνα. Η Jori Fleisher σημειώνει ότι οι αλλαγές στην όσφρηση και τη γεύση δεν αποτελούν χαρακτηριστικό όλων των μορφών άνοιας, αλλά συνδέονται με την άνοια με σωμάτια Lewy.
4. Δυσκολία στην κατάποση
Η κατάποση είναι μια λειτουργία που μπορεί εύκολα να θεωρήσεις δεδομένη. Σε ανθρώπους με άνοια, όμως, μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα. Μπορεί να παρατηρήσεις ότι το φαγητό ή το νερό "πηγαίνει από λάθος δρόμο", με αποτέλεσμα να βήχεις ή να πνίγεσαι πιο εύκολα την ώρα που τρως ή πίνεις. Η Stephanie Nothelle εξηγεί ότι σε αυτές τις περιπτώσεις τροφή ή υγρό μπορεί να περάσει στην τραχεία και στη συνέχεια στους πνεύμονες, κάτι που φυσιολογικά δεν θα έπρεπε να συμβαίνει.
Το πρόβλημα δεν σταματά εκεί. Το στόμα σου περιέχει πολλά βακτήρια. Όταν αυτά μεταφέρονται μαζί με τροφή ή υγρά στους πνεύμονες, μπορούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για λοίμωξη. Αυτό ονομάζεται πνευμονία από εισρόφηση και, σύμφωνα με τη Nothelle, αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους η πνευμονία είναι σχετικά συχνή στα πιο προχωρημένα στάδια της άνοιας.
5. Προβλήματα στον έλεγχο της ουροδόχου κύστης
Η νέα εμφάνιση ακράτειας μπορεί επίσης να αποτελεί σωματική εκδήλωση της άνοιας. "Δυστυχώς, η ακράτεια μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα της άνοιας", σημειώνει η Stephanie Nothelle, εξηγώντας ότι για τον έλεγχο της ουροδόχου κύστης απαιτείται η σωστή λειτουργία πολλών νεύρων, τα οποία μπορεί να εκφυλίζονται καθώς εξελίσσεται η άνοια.
Μια ακόμη αλλαγή που αξίζει να παρατηρήσεις είναι η νέα εμφάνιση δυσκοιλιότητας. Η Jori Fleisher επισημαίνει ότι η δυσκοιλιότητα μπορεί να αποτελεί σημάδι της νόσου του Parkinson και σχετικών καταστάσεων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να προηγείται των υπόλοιπων συμπτωμάτων ακόμη και για χρόνια.
6. Αλλαγές στον ύπνο
Δεν είναι όλες οι αλλαγές στον ύπνο απλώς αποτέλεσμα άγχους, κούρασης ή μιας δύσκολης ημέρας. Αν ζεις με κάποιον και παρατηρείς ότι κινείται έντονα στον ύπνο, χτυπά, φωνάζει ή μιλά ενώ κοιμάται, αξίζει να το αναφέρεις στον γιατρό του. Η Jori Fleisher εξηγεί ότι τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να σχετίζονται με μια κατάσταση που ονομάζεται διαταραχή συμπεριφοράς ύπνου REM.
Το ιδιαίτερο στοιχείο είναι ότι το ίδιο το άτομο μπορεί να μην αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια του ύπνου. Σύμφωνα με τη Fleisher, η συγκεκριμένη διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και χρόνια πριν από τη νόσο του Parkinson ή την άνοια με σωμάτια Lewy.
Πότε χρειάζεται να μιλήσεις με γιατρό;
Ένα μεμονωμένο σύμπτωμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις άνοια. Η δυσκολία στην ισορροπία μπορεί να σχετίζεται με αρθρίτιδα, μια αλλαγή στην όσφρηση μπορεί να ακολουθεί μια λοίμωξη και οι διαταραχές του ύπνου μπορεί να έχουν διαφορετικές αιτίες.Αυτό που έχει σημασία είναι η νέα, ανεξήγητη ή επίμονη αλλαγή, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με γνωστικές δυσκολίες ή αλλαγές στην καθημερινή λειτουργικότητα. Αν παρατηρήσεις κάτι που σε ανησυχεί σε εσένα ή σε έναν άνθρωπό σου, η συζήτηση με έναν γιατρό είναι το σωστό επόμενο βήμα.
Γιατί η έγκαιρη διάγνωση της άνοιας έχει σημασία
Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας. Η Jori Fleisher επισημαίνει ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο σημαντικής καινοτομίας στην έρευνα για τις θεραπείες της άνοιας, ενώ η Stephanie Nothelle αναφέρει ότι εξετάζονται διαφορετικές θεραπευτικές και φαρμακευτικές επιλογές. Οι γιατροί μπορούν επίσης να χρησιμοποιήσουν βιοδείκτες στο αίμα ή στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό για να διερευνήσουν τον τύπο της άνοιας και να λάβουν θεραπευτικές αποφάσεις.
Οι διαθέσιμες θεραπείες δεν αποτελούν ίαση, μπορούν όμως να συμβάλουν στη διαχείριση της νόσου. Παράλληλα, μια έγκαιρη διάγνωση δίνει στον ίδιο τον άνθρωπο και στην οικογένειά του περισσότερο χρόνο για να οργανώσουν σημαντικές αποφάσεις σχετικά με τη φροντίδα, την κατοικία και τα οικονομικά. "Η γνώση και η έγκαιρη ανίχνευση είναι δύναμη", σημειώνει η Fleisher.
Τι μπορείς να κάνεις για να μειώσεις τον κίνδυνο άνοιας
Δεν υπάρχει ένας τρόπος που να εγγυάται ότι δεν θα εμφανίσεις άνοια. Υπάρχουν, όμως, συνήθειες που συνδέονται με έναν συνολικά πιο υγιεινό τρόπο ζωής και μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του κινδύνου. Οι ειδικοί που μίλησαν για το θέμα προτείνουν:
- Να ακολουθείς μια θρεπτική διατροφή, με τη Fleisher να προτείνει ειδικά τη δίαιτα MIND για την υγεία του εγκεφάλου.
- Να ασκείσαι τακτικά.
- Να διατηρείς κοινωνικές επαφές και να περνάς χρόνο με τους ανθρώπους που αγαπάς.
- Να διαχειρίζεσαι χρόνιες παθήσεις, όπως ο διαβήτης, η υπέρταση και η υπνική άπνοια.
Τα δεδομένα που αφορούν την άνοια παραμένουν ιδιαίτερα σημαντικά: εκτιμάται ότι περίπου 7 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ ζουν σήμερα με άνοια, ενώ ο αριθμός αυτός αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2060. Παράλληλα, εκτιμήσεις αναφέρουν ότι το 42% των Αμερικανών άνω των 55 ετών θα εμφανίσει άνοια κάποια στιγμή στη ζωή του.
Οστεοπόρωση και άνοια: Τι αποκαλύπτει νέα μελέτη για τη σχέση τους