iStock
Η άνοια αφορά εκατομμύρια ανθρώπους και, καθώς ο πληθυσμός γερνά και αυξάνονται ορισμένες καταστάσεις που συνδέονται με την άνοια, ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί ακόμα περιότερο μελλοντικά. Η ηλικία παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου που δεν μπορείς να αλλάξεις, όμως υπάρχουν και παράγοντες του τρόπου ζωής στους οποίους έχεις μεγαλύτερο περιθώριο παρέμβασης. Η διατροφή είναι ένας από αυτούς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα συγκεκριμένο τρόφιμο μπορεί από μόνο του να προκαλέσει άνοια. Η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Ωστόσο, δεδομένα από διαφορετικές μελέτες έχουν συνδέσει την πολύ συχνή κατανάλωση ορισμένων τροφίμων και διατροφικών επιλογών με υψηλότερο κίνδυνο άνοιας ή Alzheimer’s. Και κάπου εδώ αξίζει να δεις λίγο πιο προσεκτικά τι βάζεις στο πιάτο και, κυρίως, πόσο συχνά.
Άνοια: Το καθημερινό τρόφιμο που συνδέεται με 44% υψηλότερο κίνδυνο
5 τρόφιμα που συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο άνοιας
1. Επεξεργασμένο κρέας: μπέικον, λουκάνικα και αλλαντικά
Μπέικον, λουκάνικα, hot dogs και αλλαντικά μπορεί να είναι πρακτικά για ένα γρήγορο σάντουιτς, όμως η συχνή κατανάλωσή τους έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας Σύμφωνα με μελέτη του 2021, η κατανάλωση μόλις 25 γραμμαρίων επεξεργασμένου κρέατος την ημέρα – ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε δύο φέτες αλλαντικού – συνδέθηκε με 44% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας από οποιαδήποτε αιτία και 52% υψηλότερο κίνδυνο Alzheimer’s.
Η συγκεκριμένη συσχέτιση δεν αφορά όμως το κρέας συνολικά. Στην ίδια μελέτη, η κατανάλωση μη επεξεργασμένου κρέατος, όπως ένα ολόκληρο κομμάτι κρέατος που μαγειρεύεται από την αρχή, συνδέθηκε με χαμηλότερους κινδύνους. Μία από τις πιθανές εξηγήσεις που αναφέρονται είναι ότι το επεξεργασμένο κρέας μπορεί να συμβάλλει σε υψηλότερη πρόσληψη νατρίου και κορεσμένων λιπαρών, καθώς και σε φλεγμονώδη σήματα στον εγκέφαλο.
2. Ζαχαρούχα ροφήματα: περισσότερη ζάχαρη στο ποτήρι
Αναψυκτικά, γλυκά τσάγια, ενεργειακά ποτά, αθλητικά ποτά, χυμοί με πρόσθετη ζάχαρη, αλλά και έτοιμος καφές ή τσάι με ζάχαρη ανήκουν στην ίδια κατηγορία: τα ζαχαρούχα ροφήματα. Το πρόβλημα είναι ότι η ζάχαρη μπορεί να καταναλωθεί πολύ εύκολα σε υγρή μορφή, χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι πάντα ως "φαγητό".
Μια ανασκόπηση του 2025 συνέδεσε την υψηλότερη κατανάλωση ζαχαρούχων ροφημάτων με 49% υψηλότερο κίνδυνο Alzheimer’s. Στην ίδια ανασκόπηση, όπως αναφέρεται στο nypost, τα τεχνητά γλυκανμένα ροφήματα συνδέθηκαν επίσης με υψηλότερο κίνδυνο, κατά 42%. Τα συγκεκριμένα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι ένα αναψυκτικό περιστασιακά καθορίζει την υγεία του εγκεφάλου σου. Δείχνουν, όμως, ότι η συστηματική κατανάλωση τέτοιων ροφημάτων είναι μια συνήθεια που αξίζει να περιορίζεις.
Παράλληλα, άλλη μελέτη που αναφέρεται στα διαθέσιμα δεδομένα εξετάζει το ενδεχόμενο η υπερβολική πρόσληψη ζάχαρης να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τα εγκεφαλικά κύτταρα χρησιμοποιούν ενέργεια και λειτουργούν.
3. Τηγανητό ψάρι: όταν το μαγείρεμα αλλάζει την εικόνα
Το ψάρι έχει συνδεθεί συχνά με μια ισορροπημένη διατροφή, όμως ο τρόπος μαγειρέματος έχει σημασία. Σε ανασκόπηση του 2024 εξετάστηκαν συγκεκριμένες διατροφικές επιλογές σε σχέση με τον κίνδυνο αγγειακής άνοιας, η οποία αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη αιτία άνοιας και σχετίζεται με μειωμένη ροή αίματος, οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών προς τον εγκέφαλο.
Το τηγανητό ψάρι ήταν μία από τις επιλογές που συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο, ακόμη και σε κατανάλωση από 0,25 έως 2 μερίδες την εβδομάδα. Η ίδια ανασκόπηση συνέδεσε την υψηλότερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων – ιδιαίτερα ζαχαρούχων ροφημάτων και επεξεργασμένου κρέατος – με υψηλότερο κίνδυνο αγγειακής άνοιας.
Αντίθετα, η υψηλότερη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, καφέ και τσαγιού, καθώς και η φυτική διατροφή, συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο. Η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, 1-3 ποτά την ημέρα, επίσης αναφέρεται ως παράγοντας που συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο στη συγκεκριμένη ανασκόπηση.
4. Επεξεργασμένοι υδατάνθρακες: λευκό ψωμί, ζυμαρικά και αρτοσκευάσματα
Δεν χρειάζεται να βάλεις τους υδατάνθρακες στο στόχαστρο. Αυτό που φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το είδος τους. Το λευκό ψωμί, το λευκό ρύζι, τα ζυμαρικά, τα αρτοσκευάσματα και αρκετά δημητριακά πρωινού ανήκουν στους επεξεργασμένους υδατάνθρακες. Κατά την επεξεργασία τους αφαιρούνται μέρος των φυτικών ινών και των θρεπτικών συστατικών τους, ενώ το σώμα τους διασπά σχετικά γρήγορα, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει απότομες αυξήσεις του σακχάρου στο αίμα.
Μελέτη του 2025 συνέδεσε τη συχνή κατανάλωση επεξεργασμένων υδατανθράκων με υψηλότερο κίνδυνο άνοιας. Παράλληλα, μελέτη σε ζώα έχει συνδέσει τους επεξεργασμένους υδατάνθρακες με αυξημένο κίνδυνο άνοιας και Alzheimer’s.
Από την άλλη πλευρά, τρόφιμα που απορροφώνται πιο αργά και έχουν χαμηλότερο γλυκαιμικό δείκτη, όπως τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα φρούτα και τα όσπρια, φαίνεται να έχουν πιο ευνοϊκή σχέση με την υγεία του εγκεφάλου στα δεδομένα της μελέτης του 2025.
Οπότε, αντί να κόψεις το ψωμί ή τα ζυμαρικά από τη ζωή σου, μπορείς απλώς να τα βλέπεις λίγο διαφορετικά: περισσότερη ποικιλία, περισσότερα τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες και λιγότερη εξάρτηση από τις πιο επεξεργασμένες εκδοχές.
5. Τρόφιμα με πολλά κορεσμένα λιπαρά
Το πέμπτο κομμάτι του παζλ αφορά τα κορεσμένα λιπαρά, τα οποία βρίσκεις σε λιπαρά κόκκινα κρέατα, ορισμένα γαλακτοκομικά, αρτοσκευάσματα και τηγανητά τρόφιμα.
Μελέτη του 2018 συνέδεσε κάθε επιπλέον 4 γραμμάρια κορεσμένων λιπαρών την ημέρα – ποσότητα μικρότερη από ένα κουταλάκι του γλυκού βούτυρο – με 15% υψηλότερο κίνδυνο Alzheimer’s. Η ομάδα που κατανάλωνε τις μεγαλύτερες ποσότητες κορεσμένων λιπαρών είχε περίπου διπλάσιο κίνδυνο σε σχέση με εκείνη που κατανάλωνε τις μικρότερες ποσότητες. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ως πιθανούς μηχανισμούς την αύξηση επιβλαβών πρωτεϊνών που κυκλοφορούν στον εγκέφαλο και την πρόκληση φλεγμονής.
Και εδώ, όμως, η ποσότητα μετράει. Το ζητούμενο δεν είναι να αντιμετωπίζεις κάθε τρόφιμο που περιέχει κορεσμένα λιπαρά σαν απαγορευμένο, αλλά να αποφεύγεις ένα διατροφικό μοτίβο που βασίζεται συστηματικά σε πολύ λιπαρά, τηγανητά και έντονα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Η συνολική εικόνα έχει μεγαλύτερη σημασία: πόσο συχνά καταναλώνεις επεξεργασμένα τρόφιμα, πόσο συχνά επιλέγεις τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, πόσα φρούτα και λαχανικά βρίσκονται καθημερινά στο πιάτο σου και πόσο χώρο καταλαμβάνουν τα τρόφιμα με πολλή ζάχαρη, αλάτι, κορεσμένα λιπαρά και υψηλό βαθμό επεξεργασίας.
Οστεοπόρωση και άνοια: Τι αποκαλύπτει νέα μελέτη για τη σχέση τους
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr
