Μερικές εβδομάδες χωρίς κρέας, ψάρι, γαλακτοκομικά και αυγά φαίνεται πως αρκούν για να προκαλέσουν μετρήσιμες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο οργανισμός. Αυτό δείχνει νέα μελέτη σε ανθρώπους που ακολουθούν συστηματικά περιόδους νηστείας, προσφέροντας μια σπάνια ευκαιρία στους επιστήμονες να παρατηρήσουν τι συμβαίνει όταν η διατροφή αλλάζει επανειλημμένα από ζωική σε κυρίως φυτική.
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications, πραγματοποιήθηκε σε 200 υγιείς ανθρώπους από την ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι ακολουθούν την ορθόδοξη νηστευτική παράδοση. Για συνολικά 180 έως 200 ημέρες τον χρόνο απέχουν από το κρέας, το ψάρι, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά. Παράλληλα, οι ερευνητές μελέτησαν 211 άτομα από την ίδια περιοχή που δεν ακολουθούσαν αυτές τις διατροφικές περιόδους.
Πιθανά λάθη κατά τη διάρκεια της νηστείας και οι σωστές επιλογές
Η συγκεκριμένη ομάδα παρουσιάζει ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον. Σε αντίθεση με μια κλασική διατροφική μελέτη, όπου οι συμμετέχοντες καλούνται να ακολουθήσουν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα για λίγες εβδομάδες, εδώ η αλλαγή στη διατροφή αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής και επαναλαμβάνεται με συνέπεια κάθε χρόνο.
Η νηστεία ως "φυσικό πείραμα"
Οι συμμετέχοντες που τηρούν τη νηστεία απέχουν από ζωικά προϊόντα κάθε Τετάρτη και Παρασκευή, αλλά και σε μεγαλύτερες περιόδους μέσα στο έτος: πριν από τα Χριστούγεννα, κατά τη Σαρακοστή, στη νηστεία των Αγίων Αποστόλων και κατά τις 15 ημέρες πριν από την Κοίμηση της Θεοτόκου.
Έτσι, οι επιστήμονες μπορούσαν να παρακολουθήσουν επανειλημμένα τη μετάβαση από μια διατροφή που περιλαμβάνει ζωικά τρόφιμα σε ένα διατροφικό μοτίβο που βασίζεται περισσότερο σε όσπρια, λαχανικά, φρούτα, δημητριακά και άλλα φυτικά τρόφιμα.
Και το ενδιαφέρον δεν περιορίστηκε στη χοληστερόλη, στο βάρος ή σε άλλους κλασικούς δείκτες υγείας. Οι ερευνητές εξέτασαν τον τρόπο με τον οποίο η διατροφή επηρεάζει τη γονιδιακή δραστηριότητα και συγκεκριμένες μεταβολικές διεργασίες.
Μια αλλαγή που φαίνεται σε επίπεδο μεταβολισμού
Προηγούμενη έρευνα στην ίδια ομάδα είχε δείξει ότι η συγκεκριμένη μορφή νηστείας συνδέεται με εκτεταμένες μεταβολικές αλλαγές, αρκετές από τις οποίες θεωρούνται ευνοϊκές για την υγεία. Ανάμεσα στα ευρήματα ήταν και αλλαγές σε πρωτεΐνες που συμμετέχουν στη ρύθμιση του μεταβολισμού και του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η FGF21, μια ορμόνη που συμμετέχει στη ρύθμιση του μεταβολισμού και της ενεργειακής ισορροπίας.
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι άνθρωποι που έφεραν μια συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή η οποία επηρεάζει τα επίπεδα της FGF21 παρουσίαζαν, κατά τη διάρκεια της αποχής από τα ζωικά προϊόντα, ενδείξεις που θα μπορούσαν να συνδέονται με μια διαδικασία γνωστή ως "beiging" του λιπώδους ιστού.
Τι σημαίνει αυτό; Ο λευκός λιπώδης ιστός, ο οποίος κυρίως αποθηκεύει ενέργεια, μπορεί σε ορισμένες συνθήκες να αποκτήσει χαρακτηριστικά που θυμίζουν τον καφέ λιπώδη ιστό. Ο τελευταίος είναι περισσότερο ενεργός μεταβολικά και χρησιμοποιεί ενέργεια για την παραγωγή θερμότητας.
Οι ερευνητές, ωστόσο, είναι προσεκτικοί: τα συγκεκριμένα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι η νηστεία "μετατρέπει" το λίπος σε καφέ λίπος ούτε ότι οδηγεί από μόνη της σε απώλεια βάρους. Υποδεικνύουν έναν πιθανό μηχανισμό που αξίζει να διερευνηθεί περισσότερο.
Τι ρόλο παίζουν τα γονίδια
Ακόμη ένα εύρημα αφορά το γονίδιο LBR, το οποίο συνδέεται μεταξύ άλλων με τη βιοσύνθεση της χοληστερόλης.
Κατά την περίοδο αποχής από τα ζωικά τρόφιμα, παρατηρήθηκαν αλλαγές στη δραστηριότητα του συγκεκριμένου γονιδίου σε ανθρώπους με μια συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό ενδέχεται να αποτελεί αντισταθμιστικό μηχανισμό του οργανισμού, καθώς η πρόσληψη διατροφικής χοληστερόλης μειώνεται όταν περιορίζονται τα ζωικά προϊόντα.
Το εύρημα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή υπενθυμίζει κάτι που συχνά χάνεται στις συζητήσεις για τη διατροφή: η ίδια διατροφική αλλαγή δεν έχει απαραίτητα ακριβώς την ίδια βιολογική επίδραση σε όλους. Το γενετικό υπόβαθρο μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός ανταποκρίνεται στις αλλαγές στη διατροφή και, ενδεχομένως, τον κίνδυνο εμφάνισης μεταβολικών προβλημάτων όπως η παχυσαρκία.
Άρα, τι σημαίνει αυτό για εσένα;
Η μελέτη δείχνει ότι ο οργανισμός μπορεί να αρχίσει να προσαρμόζεται στη σύνθεση της διατροφής μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Όταν μειώνονται συστηματικά τα ζωικά τρόφιμα και αυξάνεται η συμμετοχή των φυτικών τροφών, δεν αλλάζει μόνο το τι βάζεις στο πιάτο σου. Επηρεάζονται και μεταβολικές διαδικασίες που συνδέονται με την ενεργειακή ισορροπία, τη διαχείριση των λιπιδίων και τη λειτουργία συγκεκριμένων γονιδίων.
Και αυτό ακριβώς κάνει τη συγκεκριμένη ομάδα συμμετεχόντων τόσο ενδιαφέρουσα για την επιστήμη: η θρησκευτική νηστεία δημιούργησε, χωρίς να σχεδιαστεί εξαρχής για αυτόν τον σκοπό, ένα επαναλαμβανόμενο "φυσικό πείραμα" που επιτρέπει στους ερευνητές να παρατηρούν πώς το σώμα προσαρμόζεται όταν η διατροφή μετακινείται για ένα διάστημα από τα ζωικά προς τα φυτικά τρόφιμα. Το επόμενο βήμα για την έρευνα είναι να διαπιστωθεί ποια από αυτές τις αλλαγές έχουν πραγματική, μακροπρόθεσμη επίδραση στην υγεία και ποιοι άνθρωποι είναι πιθανότερο να επωφεληθούν περισσότερο από ένα τέτοιο διατροφικό μοτίβο.
Νηστεία 72 ωρών: Καις λίπος ή χάνεις μυς; Τι συμβαίνει στον οργανισμό