Για χρόνια έχει επικρατήσει η άποψη ότι το πολύωρο κάθισμα αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες επιβάρυνσης της υγείας, με τη γνωστή φράση "το κάθισμα είναι το νέο κάπνισμα" να επαναλαμβάνεται συχνά στον δημόσιο λόγο γύρω από τις δουλειές γραφείου. Ωστόσο, η εικόνα που δίνουν οι ειδικοί στην εργονομία και τη φυσικοθεραπεία είναι πιο σύνθετη. Όπως επισημαίνουν οι Alejandro J. Almenar Arasanz και Marta Diarte Oliva στο The Conversation, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην επιλογή μεταξύ καθιστής ή όρθιας στάσης, αλλά αφορά κυρίως τη διάρκεια της ακινησίας και την έλλειψη συχνής αλλαγής θέσης μέσα στην ημέρα.
Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει μία ιδανική στάση σώματος που να λειτουργεί προστατευτικά από μόνη της. Αυτό που φαίνεται να επιβαρύνει περισσότερο το μυοσκελετικό σύστημα και τη μέση είναι η παρατεταμένη παραμονή στην ίδια θέση, είτε πρόκειται για καθιστή εργασία είτε για πολύωρη ορθοστασία.
Σύμφωνα με τις ίδιες επιστημονικές παρατηρήσεις, το ανθρώπινο σώμα ανταποκρίνεται καλύτερα σε δυναμικά πρότυπα κίνησης, όπου η στάση μεταβάλλεται τακτικά και οι μυϊκές ομάδες εναλλάσσονται μεταξύ ενεργοποίησης και αποφόρτισης κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Όταν κάθεσαι πολλές ώρες: τι συμβαίνει πραγματικά
Αν περνάς μεγάλο μέρος της ημέρας σε καρέκλα, το σώμα σου δέχεται σταδιακή επιβάρυνση, κυρίως στη μέση, τον αυχένα και τους ώμους.
Η σπονδυλική σου στήλη παραμένει σε σταθερή θέση πίεσης, ενώ οι μύες σου δεν εναλλάσσονται φυσιολογικά μεταξύ έντασης και χαλάρωσης. Αυτό είναι που συχνά οδηγεί σε εκείνη τη χαρακτηριστική αίσθηση "βαριάς πλάτης” στο τέλος της ημέρας. Δεν είναι απαραίτητα η καρέκλα το πρόβλημα. Είναι οι ώρες χωρίς αλλαγή θέσης.
Όταν είσαι όρθια για πολλή ώρα: το άλλο άκρο του ίδιου προβλήματος
Από την άλλη πλευρά, η ορθοστασία δεν είναι καλύτερη λύση όπως συχνά νομίζεις. Αν στέκεσαι πολλές ώρες, η πίεση μεταφέρεται αλλού: στα πόδια, στις γάμπες, στα πέλματα και τελικά πάλι στη μέση. Μπορεί να νιώσεις:
- έντονη κόπωση στα πόδια
- βάρος στα πέλματα
- ενόχληση στη μέση μετά από παρατεταμένη στάση
Το σώμα σου ουσιαστικά "κρατιέται” σε μια σταθερή κατακόρυφη θέση χωρίς επαρκή αποφόρτιση.
Ορθοστασία: 5 συμβουλές που μειώνουν τον πόνο στα πόδια
Τα πόδια είναι το σύστημα στήριξης όλου του σώματος
Σπάνια σκέφτεσαι ότι όλα ξεκινούν από τα πόδια σου. Κι όμως, είναι το σημείο που δέχεται πρώτα όλο το βάρος και μεταφέρει δυνάμεις σε γόνατα, ισχία και σπονδυλική στήλη.
Όταν τα πόδια σου κουράζονται υπερβολικά, είτε από πολύωρη ορθοστασία είτε από κακή στήριξη, αλλάζει ο τρόπος που στέκεσαι ή κάθεσαι, και αυτό δημιουργεί αλυσιδωτές επιβαρύνσεις σε όλο το σώμα.
Το μεγάλο λάθος: να ψάχνεις "τη σωστή στάση"
Η πιο συχνή παγίδα είναι η ανάγκη να βρεις τη "σωστή” θέση: την τέλεια καρέκλα, το τέλειο γραφείο ή την τέλεια στάση ορθοστασίας. Όμως το σώμα σου δεν έχει σχεδιαστεί για τελειότητα. Έχει σχεδιαστεί για κίνηση. Όταν μένεις για πολλή ώρα στην ίδια θέση, είτε καθιστή είτε όρθια, το μυοσκελετικό σου σύστημα αρχίζει να επιβαρύνεται. Δεν έχει σημασία ποια θέση επιλέγεις, σημασία έχει πόσο συχνά την αλλάζεις.
Τι δουλεύει πραγματικά
Οι πιο αποτελεσματικές στρατηγικές δεν είναι περίπλοκες ούτε τεχνολογικές. Δεν βασίζονται απαραίτητα σε gadgets ή ακριβά εργονομικά εργαλεία. Βασίζονται σε μικρές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις μέσα στη μέρα:
- μικρά διαλείμματα από τη θέση εργασίας
- εναλλαγή καθίσματος και ορθοστασίας
- σύντομο περπάτημα ή αλλαγή στάσης κάθε λίγο
- προσαρμογή του χώρου εργασίας ώστε να σε "αναγκάζει” να κινείσαι
Αυτά τα μικρά διαλείμματα είναι που προστατεύουν πραγματικά τη μέση, τα πόδια και τον αυχένα σου.
Tο σώμα θέλει ρυθμό, όχι ακινησία
Το σώμα δεν αντιδρά καλά στις ακραίες καταστάσεις: ούτε στο συνεχές κάθισμα ούτε στην ατελείωτη ορθοστασία. Αντίθετα, λειτουργεί καλύτερα όταν υπάρχει εναλλαγή, κίνηση και ροή μέσα στη μέρα σου. Δεν χρειάζεται να διαλέξεις στρατόπεδο. Χρειάζεται να αλλάζεις θέση πριν σε αναγκάσει το σώμα σου να το κάνει με πόνο.
Πονάς από την πολύωρη ορθοστασία; 3 διατάσεις που σώζουν πόδια, γόνατα και μέση
Όρθια γραφεία: Είναι η νέα τάση βλαβερή για την υγεία σου; Τι δείχνουν οι μελέτες