The Future of Health: Στόχος η εξάλειψη της ηπατίτιδας C στην Ελλάδα στο άμεσο μέλλον

Η ηπατίτιδα C είναι σήμερα ιάσιμη, δεδομένου ότι τα νέας γενιάς φάρμακα άλλαξαν ριζικά το τοπίο στη θεραπεία των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C.

ηπατίτιδα C istock

Από τον Σπήλιο Μανωλακόπουλο, Καθηγητής Παθολογίας - Γαστρεντερολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και Υπεύθυνος στην Ηπατογαστρεντερολογική Μονάδα, Β΄ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική στο ΓΝΑ "Ιπποκράτειο"

Η ηπατίτιδα C είναι μια λοίμωξη που προσβάλει το ήπαρ και οφείλεται στον ιό της ηπατίτιδας C. Ο ιός μπορεί να προκαλέσει τόσο οξεία όσο και χρόνια ηπατίτιδα, που κυμαίνεται σε σοβαρότητα από μια ήπια ασθένεια, που διαρκεί μερικές εβδομάδες, έως μια δυνητικά σοβαρή χρόνια ασθένεια.

Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορούν να αναστείλουν την εξέλιξη της νόσου και να μειώσουν τις πιθανότητες μετάδοσης, προστατεύοντας τόσο τον ασθενή όσο και το κοινωνικό σύνολο.

Ο ιός της ηπατίτιδας C σε αριθμούς

H λοίμωξη από τον ιό της ηπατίτιδας C (ΗCV) έχει σημαντική νοσηρότητα και θνητότητα, παγκόσμια διασπορά και συνιστά πρόβλημα δημόσιας υγείας.

  • Το 70%-80% των ατόμων που μολύνονται αδυνατούν να αποβάλλουν τον ιό και έτσι αναπτύσσουν χρόνια ηπατίτιδα.
  • Το 25% από τα άτομα με χρόνια HCV ηπατίτιδα μετά από 20 - 25 έτη εάν δεν λάβουν αντιική θεραπεία θα έχει κίρρωση του ήπατος, ηπατική ανεπάρκεια ή ακόμα και καρκίνο του ήπατος. 
  • Το 80% των πασχόντων από ηπατίτιδα C στην Ελλάδα πιθανότατα να μην γνωρίζουν ότι έχουν μολυνθεί.

Πώς μεταδίδεται ο ιός της ηπατίτιδας C

Ο HCV μεταδίδεται μέσω χρήσης αντικειμένων και υλικών που έχουν έρθει σε επαφή με μολυσμένο αίμα όπως βελόνες, ξυραφάκια, σύριγγες. Έτσι εξηγείται η μεγάλη του διασπορά μεταξύ των ατόμων που κάνουν ενέσιμη χρήση ουσιών ή διαρρινική.

Σπανιότερα μπορεί να μεταδοθεί σεξουαλικά, ειδικά σε άτομα με πολλούς ερωτικούς συντρόφους. Στις ανεπτυγμένες κοινωνίες όπως και στη χώρα μας οι περισσότερες νέες μολύνσεις αφορούν άτομα που κάνουν χρήση ουσιών.

Δύο πολύ καλά οργανωμένες μελέτες από την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ την προηγούμενη δεκαετία έδειξαν ότι στη χώρα μας 60.000 – 70.000 άτομα πάσχουν από χρόνια ηπατίτιδα που οφείλεται στον ΗCV.

Ποιες είναι οι διαθέσιμες θεραπείες;

Από 10 ετίας περίπου υπάρχουν διαθέσιμες νέες αντιικές θεραπείες που άλλαξαν δραματικά το τοπίο της θεραπείας. Τα φάρμακα αυτά αναστέλλουν τον πολλαπλασιασμό του ιού εντός του ηπατοκυττάρου και ονομάζονται άμεσα δρώντα αντιικά. Χορηγούνται από του στόματος και έχουν άριστη ανοχή. Η μεγάλη όμως καινοτομία είναι ότι επιφέρουν πλήρη ίαση της νόσου σε όλους πρακτικά τους ασθενείς που τις λαμβάνουν.

Η διάρκεια θεραπείας είναι λίγες εβδομάδες και τα ποσοστά ίασης ανέρχονται στο 95%-100% των ασθενών. Όλοι οι ασθενείς μπορεί να λάβουν θεραπεία και δεν υπάρχει πρακτικά αντένδειξη στη χορήγησή της. Κατά το διάστημα 2015 – 2019 εκτιμάται ότι χορηγήθηκαν 10 εκατομμύρια θεραπείες με τα άμεσα δρώντα αντιικά, ενώ η πρόσβαση σε θεραπεία γίνεται χωρίς περιορισμούς και με πλήρη αποζημίωση σε πολλές χώρες όπως και στην πατρίδα μας.

Το σχέδιο του ΠΟΥ για την εξάλειψη της νόσου

Η υψηλή αποτελεσματικότητα των φαρμάκων, η ευκολία στο θεραπευτικό σχήμα και το εξαιρετικό προφίλ ασφάλειας και ανοχής οδήγησαν τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να προτείνει σχέδιο εξάλειψης της νόσου που περιλαμβάνει αύξηση του αριθμού διαγνώσεων και θεραπειών ενώ προτείνει μείωση των νέων περιπτώσεων κατά 90% και μείωση των θανάτων κατά 65% μέχρι το 2030. Οι περισσότερες χώρες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα υιοθέτησαν αμέσως την πρόταση και άρχισαν δράσεις για την εφαρμογή του. Έτσι εκπονήθηκαν σχέδια δράσης και συντάχθηκαν ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες.

Στην Ελλάδα το εθνικό σχέδιο δράσης οριστικοποιήθηκε το 2017 και η υλοποίηση του τέθηκε σε εφαρμογή τον Φεβρουάριο 2018 μέσα σε ένα γενικότερο πλαίσιο διάχυτου ενθουσιασμού και αισιοδοξίας. Το σχέδιο δράσης για τη χώρα μας έχει αναρτηθεί στον ιστότοπο του Υπουργείου Υγείας.

Γιατί οι στόχοι του ΠΟΥ δεν έχουν επιτευχθεί ακόμη;

Παρόλο που ο αριθμός των ατόμων με χρόνια ηπατίτιδα C έχει περιορισθεί παγκοσμίως και οι θάνατοι που οφείλονται στην χρόνια HCV μειώθηκαν σημαντικά, οι στόχοι του ΠΟΥ δεν έχουν επιτευχθεί. Ήδη από το 2018 ελάχιστες χώρες κατάφεραν να βρεθούν στην πορεία επίτευξης των στόχων για το 2030, ενώ άρχισαν να καταγράφονται πολλές δυσκολίες και φραγμοί στην εφαρμογή των προτάσεων. Οι κυριότερες αιτίες δυσκολιών στις περισσότερες χώρες:

  • η μειωμένη κινητοποίηση των ασθενών του γενικού πληθυσμού πιθανότατα λόγω του φόβου του στιγματισμού,
  • η ευαισθητοποίση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού,
  • οι δυσκολίες προσέγγισης ευάλωτων πληθυσμών,
  • η μειωμένη οικονομική ενίσχυση των δράσεων από πλευράς πολιτείας.

Ένα επιπλέον εμπόδιο προστέθηκε με την έλευση της πανδημίας Covid-19, η οποία επέδρασε αρνητικά σε όλες τις δράσεις δημόσιας υγείας και στα προγράμματα στην κοινότητα, αλλά και σε βασικές ανάγκες όπως η πρόσβαση των ασθενών στα νοσοκομεία και στα ηπατολογικά ιατρεία, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο την προσπάθεια για την εξάλειψη της ηπατίτιδας C.

Τι συνέβη στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα πολλές από τις συστάσεις του Εθνικού σχεδίου δράσης υλοποιήθηκαν άμεσα και έτσι ο αριθμός των ατόμων που διαγνώσθηκε και έλαβε θεραπεία με τα νέα φάρμακα αυξήθηκε κατά τα έτη 2018 και 2019. Η ηπατολογική κοινότητα ανταποκρίθηκε γρήγορα και συνεργαζόμενη με άλλες ειδικότητες εξάλειψε τη μάστιγα της HCV στις ομάδες των θαλασσαιμικών, νεφροπαθών και αιμορροφιλικών ασθενών.

Το 2020 ο σχεδιασμός και οι δράσεις διεκόπησαν λόγω του ερχομού της πανδημίας στη χώρα μας. Κανένας πλέον δεν συζητούσε το θέμα της ηπατίτιδας C και η πολιτεία ασχολείτο αποκλειστικά με δράσεις αναχαίτισης της πανδημίας Covid-19. Οι θεραπείες για την ηπατίτιδα C μετά το Μάρτιο 2020 μειώθηκαν κατά πολύ και μετά δυσκολίας έφταναν σε μερικές εκατοντάδες ετησίως. Η ανάλυση των δεδομένων που αφορούν τις διάφορες δράσεις του σχεδίου δράσης για την ηπατίτιδα C από πλευράς πολιτείας και υπουργείου θα δώσει πολύτιμες πληροφορίες και θα κατευθύνει τα επόμενα βήματα.

Η Ελληνική και η διεθνής εμπειρία έδειξε ότι οι δράσεις που στοχεύουν σε μικρότερους αριθμητικά υπο-πληθυμούς με υψηλά ποσοστά χρόνιας ηπατίτιδας C εφαρμόζονται ευκολότερα και προσφέρουν υψηλά ποσοστά ίασης. Επιπλέον το 60% των ατόμων που κάνουν χρήση ουσιών έχει χρόνια HCV λοίμωξη και ταυτόχρονα αποτελεί τον βασικό πυρήνα διασποράς του ιού.

Ποιοι είναι οι πυλώνες του σχεδίου δράσης για την εξάλειψη της HCV στη χώρα μας;

  • Η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του πληθυσμού
  • τα μέτρα πρόληψης για νέες μολύνσεις
  • ο έλεγχος του γενικού πληθυσμού,
  • η χορήγηση θεραπείας σε όλους τους πάσχοντες.

Προγράμματα και οφέλη

Εκτιμώντας όλα τα παραπάνω και αναλογιζόμενη το κοινωνικό και επιστημονικό της ρόλο η Ελληνική Εταιρεία Μελέτης του Ήπατος (ΕΕΜΗ) οργάνωσε προγράμματα εξάλειψης της HCV σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού όπως οι έγκλειστοι στα σωφρονιστικά καταστήματα (πρόγραμμα C-μαχία) και οι ωφελούμενοι στις δομές του ΟΚΑΝΑ. Το 2022 υπεγράφη μνημόνιο συνεργασίας ΕΕΜΗ και ΟΚΑΝΑ για την υλοποίηση του πρώτου πανελλήνιου προγράμματος εξάλειψης της ηπατίτιδας C στις μονάδες του Οργανισμού.

Ο ΟΚΑΝΑ είναι ο μεγαλύτερος δημόσιος φορέας μείωσης βλάβης στην Ελλάδα και μοναδικός πάροχος φαρμακευτικών υποκατάστατων για την χρήση ουσιών (μεθαδόνη, βουπρενορφίνη). Στα προγράμματα του ΟΚΑΝΑ υπολογίζεται ότι 2.500 περίπου ωφελούμενοι χρειάζονται θεραπεία για την HCV. Το πρόγραμμα συντονίζεται από ομάδα έγκριτων ηπατολόγων και έμπειρων ιατρών του ΟΚΑΝΑ και εκπονείται αδαπάνως από τους κατά τόπους ηπατολόγους και ιατρούς των δομών του ΟΚΑΝΑ.

Μέχρι σήμερα εξετάσθηκαν περισσότεροι από 1500 ωφελούμενοι και έχουν λάβει αντιική θεραπεία περί τα 700 άτομα. Τα σημαντικά οφέλη από το πρόγραμμα ΤΙΤΥΟΣ:

  • η συνεργασία και η επικοινωνία ιατρικού και παραϊατρικού προσωπικού με τους ηπατολόγους και τις δομές του ΕΣΥ,
  • η ανάδειξη άλλων προβλημάτων υγείας μεταξύ των ωφελουμένων,
  • ο εντοπισμός επιμέρους δυσκολιών και προβλημάτων που αφορούν πρόληψη και θεραπεία μολυσματικών νοσημάτων στις δομές του ΟΚΑΝΑ. 

Το πρόγραμμα θα αναδείξει την έκταση του προβλήματος της επαναμόλυνσης και θα προσδιορίσει τους παράγοντες που σχετίζονται με αυτήν.

Ο αγώνας για την εξάλειψη της HCV πρέπει να συνεχισθεί

Οι βάσεις έχουν τεθεί, επιτυχή προγράμματα είναι σε εξέλιξη, το όραμα της κοινότητας παραμένει ζωντανό. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι πολιτική βούληση και οικονομική υποστήριξη προκειμένου να επανενεργοποιηθεί το σχέδιο δράσης για την εξάλειψη και να ολοκληρωθεί ο αγώνας έναντι της ΗCV λοίμωξης.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr

Read Next

MORE FROM

Υγεία

Δεικτης μαζας σωματος

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i

Ποσο νερο πρεπει να πινω

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i

Θερμιδες που καιω στο τρεξιμο

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i