iStock
Από την Ιωάννα Ντάκου, ψυχολόγο-συστημική ψυχοθεραπεύτρια, συνεργάτιδα του Κέντρου Ψυχοθεραπείας "Φρόσω Φωτεινάκη & Συνεργάτες", (efrosynifotinaki.gr).
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής είναι σύνθετος, σαν ένα πολύχρωμο παιχνίδι τέτρις στο οποίο πρέπει να τοποθετήσουμε και χωρέσουμε συμμετρικά όλα τα "τουβλάκια" που χτίζουν την καθημερινότητά μας. Έχουμε πολλά τα οποία πρέπει να οργανώ-
σουμε, να προλάβουμε, να θυμηθούμε και να αποφασίσουμε. Αυτό προϋποθέτει να επιστρατεύουμε διαρκώς τις "εκτελεστικές λειτουργίες" που εδράζουν στον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου μας, οι οποίες είναι ανώτερες γνωστικές διεργασίες που μας βοηθούν να διαχειριστούμε τις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Μήπως έχεις αυτισμό χωρίς να το ξέρεις; 7 συνήθειες που δείχνουν ότι ίσως βρίσκεσαι στο φάσμα
Το πόσο αποτελεσματικά θα παίζουμε αυτό το παιχνίδι τέτρις, όμως, εξαρτάται από τη νευροδιαφορετικότητα, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο μαθαίνει, λειτουργεί και επεξεργάζεται τις πληροφορίες ο εγκέφαλός μας. Υπολογίζεται ότι περίπου 5%-7% του μαθητικού πληθυσμού και 4% του ενήλικου πληθυσμού έχει διαγνωστεί με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), η οποία συνιστά μια χρόνια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που ανήκει στο φάσμα της νευροδιαφορετικότητας. Παρότι η ΔΕΠΥ έχει συσχετιστεί ιδιαίτερα με τη δυσκολία συγκέντρωσης και την υπερκινητικότητα στην παιδική ηλικία, η κλινική μελέτη καταδεικνύει ότι στην ενήλικη ζωή τα άτομα – επίσημα διεγνωσμένα ή και όχι με ΔΕΠΥ– αντιμετωπίζουν συχνά δυσκολίες διαχείρισης στην προσωπική και την επαγγελματική τους ζωή, για τις οποίες είτε ενοχοποιούν τον εαυτό τους, είτε γίνονται δέκτες αρνητικής αξιολόγησης από τους άλλους, είτε και τα δύο.
Χαρακτηριστικά των ενηλίκων με ΔΕΠΥ
Τα χαρακτηριστικά στους ενήλικες περιγράφονται με συμπτώματα σε δύο βασικούς τομείς:
α) Απροσεξία.
β) Υπερκινητικότητα/Παρορμητικότητα. Αυτοί οι τομείς περιλαμβάνουν δυσκολίες στη διαχείριση του χρόνου, τη μνήμη εργασίας, τη λήψη αποφάσεων και τη συναισθηματική ρύθμιση. Αν εξετάσουμε τα συμπτώματα ενός ενήλικα στον τομέα της απροσεξίας, θα παρατηρήσουμε:
• Διάσπαση προσοχής από εξωτερικά ερεθίσματα, καθώς ξεκινά μια δουλειά, αλλά χάνει γρήγορα τη συγκέντρωσή του σε αυτήν, διαβάζει κάτι και συνειδητοποιεί ότι δε θυμάται τι διάβασε, δείχνει αφηρημένος στη συζήτηση.
• Αναβλητικότητα εργασιών με δυσκολία έναρξης ή ολοκλήρωσης καθηκόντων που δε βρίσκει ενδιαφέροντα, με αποτέλεσμα να χάνει προθεσμίες.
• Αποδιοργάνωση, καθώς δυσκολεύεται να ιεραρχήσει προτεραιότητες, να διατηρήσει ένα πρόγραμμα και να διαχειριστεί τον χρόνο.
Στον τομέα της υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας δεν παρατηρούμε την έντονη κινητικότητα που βλέπουμε σε ένα παιδί. Συνήθως εκδηλώνεται με:
• Εσωτερική αίσθηση ανησυχίας ή "δεν μπορώ να χαλαρώσω από τις σκέψεις
μου".
• Δυσκολία στη διαχείριση συναισθημάτων εξαιτίας μιας γρήγορης συναισθηματικής ενεργοποίησης, όπου το συναίσθημα είναι δύσκολο να κατέβει αφού ενεργοποιηθεί, αλλά και γρήγορες εναλλαγές συναισθήματος.
• Ευερεθιστότητα, με ιδιαίτερη ευαισθησία σε ματαίωση, κριτική και απόρριψη.
• Λήψη παρορμητικών αποφάσεων, διακοπή ομιλίας άλλων και αντίδραση που προηγείται της λογικής επεξεργασίας.
Παρεξηγήσεις, ταμπέλες ενοχοποίησης και ενσυναίσθηση
Όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά μπορούν εύκολα να προκαλέσουν παρεξηγήσεις στις σχέσεις, να οδηγήσουν σε υποεπίδοση στην εργασία και να δημιουργήσουν ένα αίσθημα χαμηλής αυτοεκτίμησης στα άτομα. Το στίγμα του απρόσεκτου, του τεμπέλη και του ατόμου που δεν έχει πειθαρχία γίνεται μια εσωτερικευμένη ταμπέλα ενοχοποίησης που κουβαλά το άτομο αδίκως για κάτι που είναι άμεση απόρροια της νευροβιολογίας του. Η αντικατάσταση της κριτικής με την ενσυναίσθηση μειώνει το αίσθημα ντροπής και αποτυχίας που συχνά εσωτερικεύουν οι ενήλικες με ΔΕΠΥ.
Η ΔΕΠΥ είναι ένας διαφορετικός τρόπος επεξεργασίας του κόσμου, ο οποίος,
όταν κατανοηθεί και υποστηριχθεί σωστά, κρύβει τεράστια δημιουργικότητα, ικανότητα για hyperfocus (υπερσυγκέντρωση) και out-of-the-box σκέψη. Επομένως, δεν έχουμε μια συμπεριφορά να διορθώσουμε, αλλά μια νευροδιαφορετικότητα να κατανοήσουμε, να αγκαλιάσουμε και να διαχειριστούμε.
Στρατηγικές αυτοκαθοδήγησης και ενδυνάμωσης για ενήλικες με ΔΕΠΥ
1) Εξωτερίκευση της μνήμης: Μην περιμένεις να λειτουργείς ως σύστημα ειδοποιήσεων στον εαυτό σου. Αντίθετα, αξιοποίησε ημερολόγια, χρονοδιακόπτη, λίστες, ορατές σημειώσεις και σταθερά σημεία για σταθερά αντικείμενα.
2) Κατακερματισμός της εργασίας σε βήματα: Σκέψου, για παράδειγμα, ότι για να μαζέψεις το δωμάτιό σου, πρέπει πρώτα να μαζέψεις τα ρούχα και μετά να τακτοποιήσεις το γραφείο.
3) Λεκτική αυτοκαθοδήγηση: Πόσο χρόνο θα ασχοληθώ με αυτό; Τι θα βοηθούσε να το ολοκληρώσω πιο άμεσα;
4) Δόμηση περιβάλλοντος: Ένα περιβάλλον με λίγους οπτικοακουστικούς περισπασμούς προκαλεί μικρότερη διάσπαση.
5) Μείωση του κόπου αποφάσεων: Με εδραίωση κάποιας σταθερής ρουτίνας το άτομο έχει αυτοματοποιήσει πολλές αποφάσεις προστατεύοντας τον εαυτό του από την κούραση να αποφασίζει διαρκώς.
6) Συναισθηματική ρύθμιση: Μέσα από ενσυνειδητότητα και σωματική άσκηση αυξάνονται τα επίπεδα ντοπαμίνης και νορεπινεφρίνης στον εγκέφαλο, λειτουργώντας ως φυσικός ρυθμιστής της προσοχής και της διάθεσης.
7) Μείωση υπεραντιδραστικότητας: Με την τεχνική STOP (S=Stop, T=Take a breath, O= Οbserve και P=Proceed), όταν πας να υπερδιεγερθείς συναισθηματικά, πρώτα σταμάτα, πάρε αναπνοή, παρατήρησε τι νιώθεις και επίλεξε την αντίδρασή σου πριν το κάνεις αυτόματα.
8) Ένα πράγμα τη φορά: Αναρωτήσου ποιο είναι αυτό το ένα πράγμα που μπορείς να κάνεις σήμερα για να το βγάλεις από τη λίστα σου αύριο.
Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας: Χειροτερεύει η ΔΕΠΥ με την ηλικία;
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr
