iStock
Από τον Εμμανουήλ Μπριλάκη, Ορθοπαιδικό Χειρουργό – Αθλητίατρο.
Κάθε Σεπτέμβριο επαναλαμβάνεται η ίδια σκηνή. Κάποιος 55 ετών φέρνει μια μαγνητική που έκανε τον Αύγουστο, αναφέρει τη λέξη "εκφυλιστικές αλλοιώσεις" στο πόρισμα και ρωτάει, με απόλυτα καλή πρόθεση: "Άρα να κόψω το περπάτημα; Να σταματήσω το γυμναστήριο; Μήπως το χαλάω παραπάνω;"Είναι η πιο διαδεδομένη παρανόηση στην ορθοπαιδική. Και είναι, δυστυχώς, αυτή που κοστίζει τα περισσότερα χρόνια καλής λειτουργικότητας.
Η άρθρωση δεν είναι ελαστικό αυτοκινήτου
Η εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας για τη "φθορά" προέρχεται από μηχανές: κάτι που χρησιμοποιείται, λιώνει. Άρα όσο λιγότερο το χρησιμοποιείς, τόσο περισσότερο διαρκεί. Ο αρθρικός χόνδρος δεν λειτουργεί έτσι.
Ο χόνδρος δεν έχει αγγεία. Δεν τρέφεται από το αίμα, τρέφεται από το αρθρικό υγρό το οποίο επαλείφει τον ιστό με τη φόρτιση και την αποφόρτιση κάθε βήματος. Πρακτικά, η κίνηση είναι ο μηχανισμός θρέψης της άρθρωσης. Μια άρθρωση που ακινητοποιείται δεν "ξεκουράζεται": υποσιτίζεται.
Παράλληλα, οι μύες που περιβάλλουν την άρθρωση απορροφούν μέρος των φορτίων πριν αυτά φτάσουν στον χόνδρο. Όταν σταματάς να κινείσαι, ο μυς χάνει όγκο και δύναμη μέσα σε λίγες εβδομάδες, και η άρθρωση δέχεται μεγαλύτερο, όχι μικρότερο, φορτίο σε κάθε βήμα.
Αυτός είναι ο φαύλος κύκλος που βλέπουμε ξανά και ξανά: πόνος, μείωση δραστηριότητας, μυϊκή αδυναμία, περισσότερος πόνος, ακόμη μεγαλύτερη μείωση. Το σημείο στο οποίο θα διακόψεις αυτόν τον κύκλο καθορίζει την πορεία της επόμενης δεκαετίας πολύ περισσότερο από την εικόνα της μαγνητικής.
Τι πραγματικά λέει και τι δεν λέει η μαγνητική
Μετά τα 45, η απεικόνιση σχεδόν πάντα βρίσκει κάτι. Εκφυλιστικές αλλοιώσεις, λέπτυνση χόνδρου, οστεόφυτα, ακόμη και ρήξη μηνίσκου που ουδέποτε προκάλεσε σύμπτωμα. Πολλοί άνθρωποι με εντυπωσιακά ευρήματα δεν πονούν καθόλου, και άλλοι με ήπια ευρήματα δυσκολεύονται πολύ.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι "τι δείχνει η μαγνητική" αλλά "τι μπορείς και τι δεν μπορείς να κάνεις". Η κλινική εικόνα: πόσο περπατάς πριν πονέσεις, αν ανεβαίνεις σκάλες, αν σε ξυπνάει τη νύχτα, πόση ώρα κρατάει η πρωινή δυσκαμψία, καθοδηγεί τη θεραπεία. Η εικόνα απλώς την επιβεβαιώνει ή δίνει επιπρόσθετες πληροφορίες. Το ίδιο ισχύει και στα υπόλοιπα σημεία. Η αρθρίτιδα του γόνατος, η χονδροπάθεια της επιγονατίδας και η αρθρίτιδα του ώμου έχουν εντελώς διαφορετική συμπεριφορά μεταξύ τους, παρότι στο πόρισμα μπορεί να εμφανίζονται με παρόμοιες λέξεις.
Τι είναι ασφαλές να κάνεις
Ο κανόνας που δίνει τη μεγαλύτερη πρακτική αξία είναι απλός: "επιτρέπονται" πόνοι μη καθορισμένοι που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της άσκησης, εφόσον υποχωρούν σύντομα. Αν την ίδια ή την επόμενη μέρα η άρθρωση είναι πιο πρησμένη ή πιο δύσκαμπτη, το φορτίο ήταν μεγαλύτερο από αυτό που είχε την δυνατότητα να αντέξει.
Με αυτό το κριτήριο, ασφαλή είναι σχεδόν όλα: περπάτημα σε επίπεδο έδαφος, ποδήλατο σταθερό ή δρόμου, κολύμβηση, ελλειπτικό, ασκήσεις ενδυνάμωσης με βάρη ή λάστιχα, Pilates. Το ποδήλατο και η πισίνα είναι ιδιαίτερα χρήσιμα στις πιο συμπτωματικές περιόδους, γιατί δίνουν εύρος κίνησης και μυϊκή δουλειά με λιγότερους κραδασμούς.
Πιο απαιτητικά, χωρίς να απαγορεύονται κατηγορηματικά: τρέξιμο σε άσφαλτο, κατηφορικές διαδρομές, βαθιά καθίσματα με φορτίο, άλματα, αθλήματα με απότομες στροφές. Εδώ η απάντηση είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από τη δύναμη, το βάρος και τη συμπτωματολογία, όχι από την ηλικία.
Αυτό που πραγματικά δεν βοηθά είναι η καθιστική ζωή με περιστασιακές εξάρσεις έντονης δραστηριότητας. Το κλασικό "όλη την εβδομάδα γραφείο και το Σαββατοκύριακο πεζοπορία έξι ωρών".
Τα τρία πράγματα που αλλάζουν την πορεία
Η δύναμη. Είναι, με διαφορά, η πιο αποτελεσματική παρέμβαση. Τετρακέφαλος και γλουτοί για το γόνατο και το ισχίο, ωμοπλατιαίοι σταθεροποιητές για τον ώμο. Δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα, με προοδευτική αύξηση φορτίου. Τα αποτελέσματα δεν φαίνονται σε δέκα μέρες όμως, φαίνονται σε δέκα εβδομάδες.
Το βάρος. Στο γόνατο, κάθε κιλό μεταφράζεται σε πολλαπλάσιο φορτίο κατά τη βάδιση. Μια απώλεια της τάξης του 5-10% του σωματικού βάρους παράγει, στην κλινική πράξη, μεταβολή στα συμπτώματα που καμία ένεση δεν προσεγγίζει.
Η συνέπεια. Η αρθρίτιδα δεν αντιμετωπίζεται με έναν κύκλο δέκα συνεδριών φυσικοθεραπείας ή μερικά αντιφλεγμονώδη. Αντιμετωπίζεται με μια συνήθεια που κρατάει χρόνια. Γι’ αυτό η επιλογή της δραστηριότητας πρέπει να είναι κάτι που πραγματικά σου αρέσει η ιδανική άσκηση είναι αυτή που θα συνεχίσεις να κάνεις και τον Φεβρουάριο, όχι αυτή που ακούγεται σωστή τον Σεπτέμβριο.
Πότε χρειάζεται εκτίμηση
Ορισμένα στοιχεία δεν ταιριάζουν στην εικόνα της απλής αρθρίτιδας και αξίζουν εξέταση χωρίς αναμονή: αίσθημα ότι η άρθρωση "κλειδώνει" ή "φεύγει", σημαντικό οίδημα που εγκαθίσταται μέσα σε ώρες, πρωινή δυσκαμψία που ξεπερνά τα 45 λεπτά, νυχτερινός πόνος σε ηρεμία, ή αιφνίδια επιδείνωση μέσα σε λίγες εβδομάδες σε κάποιον που ήταν σταθερός.
Η αξιολόγηση σε αυτό το στάδιο δεν σημαίνει χειρουργείο. Σημαίνει να ξέρεις τι έχεις, ώστε το πρόγραμμα να έχει στόχο.
Πού βρίσκεται σήμερα το όριο
Ανάμεσα στη συντηρητική αντιμετώπιση και στην αρθροπλαστική υπάρχει σήμερα ένα ευρύτερο ενδιάμεσο πεδίο: στοχευμένες ενέσιμες θεραπείες, τεχνικές αποκατάστασης χόνδρου, βιολογικές και αναγεννητικές μέθοδοι. Αξίζει να λέγεται με ειλικρίνεια ότι οι μέθοδοι αυτές έχουν συγκεκριμένες ενδείξεις και δεν αναστρέφουν εγκατεστημένη αρθρίτιδα. Σε επιλεγμένους ασθενείς, όμως, κερδίζουν χρόνο και λειτουργικότητα. Όταν η φθορά είναι προχωρημένη και η καθημερινότητα έχει περιοριστεί ουσιαστικά, η ολική αρθροπλαστική παραμένει μία από τις πιο αξιόπιστες επεμβάσεις της σύγχρονης ιατρικής. Η ρομποτική υποβοήθηση βελτιώνει την ακρίβεια της τοποθέτησης και τον σχεδιασμό, δεν αλλάζει, ωστόσο, το βασικό κριτήριο της απόφασης, που παραμένει ένα και μόνο: πόσο σε περιορίζει η άρθρωση στη ζωή σου.
Η απάντηση, λοιπόν, στην αρχική ερώτηση είναι η ίδια κάθε φθινόπωρο. Όχι, δεν σταματάς να κινείσαι. Αλλάζεις τον τρόπο με τον οποίο κινείσαι, προσθέτεις δύναμη, και δίνεις στο πρόγραμμα χρόνο να δουλέψει.
Εμμανουήλ Μπριλάκης
Ορθοπαιδικός Χειρουργός – Αθλητίατρος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής της BRILAKIS Orthopaedics, Διευθυντής της Κλινικής Σύγχρονης Αρθροσκοπικής και Ρομποτικής Ορθοπαιδικής Χειρουργικής του Ομίλου Ιατρικού Αθηνών και Επιστημονικός συνεργάτης του περιοδικού Shape
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr
