Μήπως έχεις πολυκυστικές ωοθήκες; Τι είναι, ποια τα συμπτώματα και η θεραπεία τους;

Οι πολυκυστικές ωοθήκες έχουν διαφορετικές μορφές, αλλά και διάφορες επιπτώσεις στην υγεία σου. Μάθε πώς αντιμετωπίζονται.

Συνεργάστηκαν οι Γιώργος Φαρμακίδης, γυναικολόγος μαιευτήρας και Αναστάσιος Γιαντζόγλου , γυναικολόγος μαιευτήρας, επιστημονικός συνεργάτης του Μαιευτηρίου "Μητέρα".

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών υπολογίζεται ότι αφορά τουλάχιστον 1 στις 10 γυναίκες, ηλικίας 20 έως 40 χρόνων. Σήμερα, 74 χρόνια μετά την επίσημη «πρώτη» του σε ιατρικές δημοσιεύσεις, συνεχίζει να αποτελεί ένα σοβαρό γυναικολογικό πρόβλημα, για το οποίο ευτυχώς οι ειδικοί έχουν καταφέρει να αποκαλύψουν πολλές από τις διαφορετικές μορφές του και έτσι να το αντιμετωπίσουν. Οι πολυκυστικές ωοθήκες επηρεάζουν τον οργανισμό σου με πολλούς τρόπους, πλήττωντας κυρίως το αναπαραγωγικό και το ορμονικό σύστημα και προκαλώντας από αυξημένη ακμή, τριχοφυΐα και διαταραχές στην έμμηνη ρύση μέχρι παχυσαρκία και υπογονιμότητα.

Τι είναι οι πολυκυστικές ωοθήκες

Πρόκειται για εκείνες τις ωοθήκες που περιέχουν πολλές μικρές κύστεις, σε μέγεθος περίπου 8 χιλιοστών η καθεμία, οι οποίες συνήθως εντοπίζονται κάτω από την επιφάνεια της ωοθήκης. Οι μικρές αυτές κύστεις είναι ωοθυλάκια που περιέχουν ωάρια και τα οποία για διάφορους λόγους, συνήθως ορμονικούς, δεν έχουν αναπτυχθεί πλήρως και παρουσιάζουν στασιμότητα στην πορεία εξέλιξής τους. Οι πολυκυστικές ωοθήκες δεν αποτελούν πάθηση, νόσο, αλλά σύνδρομο. Με απλά λόγια, δεν υπάρχει μία αιτία και ένα ή περισσότερα συμπτώματα που να συνδέονται ευθέως με την εμφάνιση του προβλήματος, και ως εκ τούτου δεν υπάρχει ούτε μία συγκεκριμένη θεραπεία.

Τα διαγνωστικά κριτήρια

Η διάγνωση του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών αποτελούσε για δεκαετίες θέμα διαφωνίας ανάμεσα στους ειδικούς, από το 1935 που έγινε η πρώτη επιστημονική δημοσίευση σχετικά με αυτό μέχρι το 2005, οπότε θεσπίστηκε πρωτόκολλο προσδιορισμού του. Το Πρωτόκολλο του Άμστερνταμ το 2005 τελικά καθιέρωσε τρία συγκεκριμένα διαγνωστικά κριτήρια μέσα από τα οποία αποκτά ο ειδικός με ακρίβεια το «στίγμα» του συνδρόμου: την κλινική εικόνα (ακμή, αυξημένη τριχοφυΐα, παχυσαρκία, διαταραχές στην έμμηνη ρύση, προβλήματα υπογονιμότητας), τον εργαστηριακό ορμονολογικό έλεγχο και την υπερηχογραφική εξέταση. Για να διαγνώσει με βεβαιότητα ο γιατρός ότι μία γυναίκα έχει αυτό το σύνδρομο, θα πρέπει να βγαίνουν θετικές οι διαγνώσεις σε δύο από τα τρία παραπάνω κριτήρια. Οι ειδικοί, ωστόσο, διευκρινίζουν ότι σήμερα οι περισσότερες διαγνώσεις αφορούν το πρόβλημα των μικρο-πολυκυστικών ωοθηκών το οποίο αποτελεί την ήπια μορφή του συνδρόμου, και που αποδίδεται κυρίως στους έντονους ρυθμούς ζωής και εργασίας που χαρακτηρίζουν την πλειονότητα των γυναικών.

Το "λάθος" στην ωορρηξία που προκαλεί τις πολυκυστικές ωοθήκες

Η διαταραχή της ωορρηξίας οφείλεται στο γεγονός ότι οι ωοθήκες των ασθενών δεν παράγουν όλες τις ορμόνες, οι οποίες είναι απαραίτητες για να ωριμάσει πλήρως ένα ωάριο.

  • Όταν ένα ωάριο δεν ωριμάζει όσο πρέπει, ο οργανισμός δεν το απελευθερώνει από το ωοθυλάκιο μέσα στο οποίο βρίσκεται – το ωοθυλάκιο είναι ουσιαστικά ένα «σακουλάκι» που το φιλοξενεί προσωρινά.
  • Έτσι, το ωοθυλάκιο απομένει ακέραιο –σαν μια μικρή κύστη που δεν έσπασε– και εγκλωβισμένο στην ωοθήκη.
  • Η τελευταία δεν παράγει την ορμόνη προγεστερόνη, αφού δεν απελευθερώθηκε το ωάριο και, έτσι, χωρίς προγεστερόνη, ο έμμηνος κύκλος (περίοδος) μιας γυναίκας είναι ακανόνιστος ή εκλείπει τελείως.
  • Επιπλέον, αυτό το «λάθος» λειτουργεί σωρευτικά: οι κύστεις-ωοθυλάκια που με τον καιρό συσσωρεύονται παράγουν ανδρογόνα, γεγονός το οποίο εμποδίζει ακόμη περισσότερο την ωορρηξία.

Τα "ύποπτα" συμπτώματα

Διαταραχές της περιόδου: Η παραγωγή ορμονών σε μη σωστές αναλογίες από τις δύο ωοθήκες και από την υπόφυση πιθανόν να έχει ως αποτέλεσμα τη διαταραχή ή και την αναστολή της ωορρηξίας. Αυτό σημαίνει ότι η περίοδός σου μπορεί να γίνει ακανόνιστη, να μην έχεις δηλαδή σταθερό κύκλο έμμηνης ρύσης, ενώ όταν… εμφανίζεται, να συνεπάγεται απώλεια αίματος πολύ μεγαλύτερη από τη συνηθισμένη. Η περίοδός σου, επίσης, μπορεί να συμβαίνει έπειτα από μεγάλα διαστήματα, 40 ημερών και πλέον, ή μπορεί και να συμβαίνει ανά 3 ή 6 μήνες. Δεν αποκλείεται, τέλος, να αισθάνεσαι πόνο στην κάτω κοιλιακή χώρα.

Αυξημένη τριχοφυΐα: Αποτελεί κατά τους ειδικούς σαφή ένδειξη για την ύπαρξη κάποιου ορμονολογικού προβλήματος, το οποίο χρειάζεται διερεύνηση. Μάλιστα, η τριχοφυΐα στις περιπτώσεις που υπάρχει το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών εντοπίζεται, εκτός από το πρόσωπο, σε περιοχές του σώματος, συνήθως στο στήθος, στην κοιλιά, ενώ δεν αποκλείεται οι αντιαισθητικές τριχούλες να εμφανιστούν στην πλάτη ή στα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών.

Δερματικά προβλήματα: Η όψη του δέρματος συχνά είναι αποχρώσα ένδειξη για τον ειδικό ότι υπάρχει πρόβλημα με τις ωοθήκες. Το λιπαρό, γεμάτο σμήγμα δέρμα και τα προβλήματα ακμής που δεν υποχωρούν, παρά την εντατική περιποίηση με ειδικά προϊόντα, δεν είναι ευοίωνα σημάδια, και πρέπει να οδηγήσουν σε περαιτέρω ενδοκρινολογική και γυναικολογική αναζήτηση της «ρίζας του κακού». Σε πιο σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να εκδηλωθεί πρόβλημα υπερ-χρωμάτωσης και πάχυνσης στο δέρμα, δηλαδή να γίνει σκληρό και σκούρο καφέ το χρώμα του δέρματος στον αυχένα, στα χέρια, στους μαστούς ή τους μηρούς.

Περιττά κιλά: Η αύξηση των κιλών σου ή και η δυσκολία να χάσεις τα παραπανίσια κιλά σχετίζονται στενά, πλέον, από τους ειδικούς με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών. Επίσης, ενδιαφέρον σημείο σε ό,τι αφορά το κεφάλαιο «κιλά» είναι ότι το υπερβάλλον λίπος συνήθως παρουσιάζεται στην περιοχή της κοιλιάς, ενώ ακόμη και όταν το βάρος είναι φυσιολογικό, και πάλι η κατανομή του λίπους είναι αυξημένη στην κοιλιακή χώρα.

Επιπλέον ενδείξεις: Τέλος, ανησυχητικές ενδείξεις μπορεί να είναι ορισμένες παθολογικές καταστάσεις ή ασθένειες όπως η εμφάνιση διαβήτη τύπου 2, η υπέρταση, η υψηλή χοληστερόλη, η ανδρικού τύπου αλωπεκία (φαλάκρα).

Τα διαγνωστικά μέσα

Η διαγνωστική οδός που θα ακολουθήσει ο γιατρός είναι δεδομένη: λήψη ιστορικού και κλινική εξέταση, υπερηχογράφημα έσω γεννητικών οργάνων και ωοθηκών, αλλά και αναλυτικός ορμονολογικός έλεγχος που θα αφορά τις ορμόνες του γυναικείου φύλου (σου), τα ανδρογόνα, την αντίσταση στην ινσουλίνη, κ.ά.

Η κλινική εικόνα και το ιστορικό σου θα βοηθήσουν σημαντικά το γιατρό, αλλά ο εργαστηριακός έλεγχος θα προσδιορίσει με σαφήνεια το πρόβλημα. Το υπερηχογράφημα θα δείξει πώς ακριβώς είναι οι ωοθήκες, αν είναι φυσιολογικές ή αν έχουν πολλές μικρές κύστεις. Οι ορμονολογικές εξετάσεις συνήθως «ολοκληρώνουν» την εικόνα αποκαλύπτοντας αυξημένα επίπεδα ανδρικών ορμονών, όπως η τεστοστερόνη και άλλα ανδρογόνα, χαμηλή προγεστερόνη, υψηλή LH και χαμηλή FSH – πρόκειται για τις ορμόνες της υπόφυσης που ρυθμίζουν τις ωοθήκες.

Υπάρχει θεραπεία;

Το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετώπιζαν πολλές γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες μέχρι πρόσφατα είναι ότι οι γιατροί προσπαθούσαν να θεραπεύσουν ένα σύμπτωμα, π.χ., την ακμή, το λιπαρό δέρμα, τις διαταραχές του κύκλου κ.λπ., και όχι να αντιμετωπίσουν το σύνδρομο στη «ρίζα» του. Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει. Υπάρχουν αρκετές διαθέσιμες θεραπείες, αν και αυτό συνήθως συνεπάγεται ότι δεν υπάρχει μία και πολύ αποτελεσματική!

  • Η θεραπεία εξαρτάται από τα συμπτώματα κάθε γυναίκας, καθώς και από το αν επιθυμεί να αποκτήσει παιδιά ή όχι.
  • Στις γυναίκες που δεν θέλουν να μείνουν έγκυες, μπορεί να χορηγηθούν αντισυλληπτικά χάπια, τα οποία ρυθμίζουν τον έμμηνο κύκλο, ελαττώνουν τα επίπεδα των ανδρογόνων και συμβάλλουν στην καταπολέμηση της ακμής. Βέβαια, τα αντισυλληπτικά δεν καταπολεμούν ριζικά το σύνδρομο, καθώς πολλές φορές οι διαταραχές του έμμηνου κύκλου επανεμφανίζονται μόλις διακοπεί η λήψη των χαπιών, έστω σε ηπιότερη μορφή.
  • Για την υπερπαραγωγή ανδρικών ορμονών ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει μια ομάδα ορμονών που λέγονται αντι-ανδρογόνα. Η λήψη τους οδηγεί σε μείωση της ανεπιθύμητης τριχοφυΐας, αλλά αν μια γυναίκα πιστεύει πως είναι έγκυος, δεν πρέπει να τα πάρει, γιατί μπορεί να επηρεάσουν την ομαλή ανάπτυξη ενός άρρενος εμβρύου.
  • Άλλα φάρμακα που μπορεί να χορηγηθούν είναι σκευάσματα για το διαβήτη, τα οποία επηρεάζουν τον τρόπο ρύθμισης του σακχάρου από την ινσουλίνη και κατ' επέκταση την παραγωγή τεστοστερόνης, καθώς και ειδικά φάρμακα διέγερσης της ωορρηξίας.
  • Πάντως, όλοι οι ειδικοί συμφωνούν στο ότι η καλή διατροφή και η άσκηση βοηθούν σημαντικά ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία του οργανισμού.
  • Εάν, δε, τίθεται ζήτημα περιττών κιλών, η πρώτη ιατρική σύσταση είναι η απώλειά τους. Το αδυνάτισμα, σε συνδυασμό με την άσκηση, θα βοηθήσει το σώμα να ελαττώσει τα επίπεδα σακχάρου, να χρησιμοποιεί την παραγόμενη ινσουλίνη πιο αποτελεσματικά και ίσως να ρυθμίζει καλύτερα τις ορμόνες, με αποτέλεσμα να αποκατασταθεί η έμμηνη ρύση, κάτι που πολύ συχνά συμβαίνει και έπειτα από εγκυμοσύνη. Ακόμη και με το να χάσει 10% του αρχικού της βάρους, λένε οι ειδικοί, μια γυναίκα μπορεί να δει διαφορά στον έμμηνο κύκλο της.

Ποια συμπτώματα πρέπει να διερευνήσεις;

  • Κύκλους με χρονική διάρκεια αρκετά μεγαλύτερης των 30 ημερών και ελαφρά ακανόνιστους.
  • Αύξηση του σωματικού βάρους, κυρίως στην κοιλιακή χώρα, παρά την προσεκτική διατροφή.
  • Αυξημένη τριχοφυΐα, τριχόπτωση, λιπαρό δέρμα, ακμή.
  • Προβλήματα ωορρηξίας ή προβλήματα υπογονιμότητας.
  • Αποβολές.
  • Το οικογενειακό ιστορικό σε ασθένειες όπως η υπέρταση (υψηλή πίεση), ο σακχαρώδης διαβήτης, παχυσαρκία, αλλά και προβλήματα υπογονιμότητας ή αποβολών σε εγκυμοσύνες.

Να θυμάσαι!

Είναι πολύ λίγες οι γυναίκες που παρουσιάζουν όλα τα «ύποπτα» συμπτώματα ταυτόχρονα. Οι περισσότερες παρουσιάζουν μόνο ένα ή δύο από τα συμπτώματα αυτά και έχουν το σύνδρομο πολυκυστκών ωοθηκών. Από την άλλη πλευρά, βέβαια, δεν σημαίνει ότι αν εμφανίζεις έστω και ένα από τα προηγούμενα συμπτώματα, έχεις οπωσδήποτε και το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Υπάρχουν πολύ περισσότερες καταστάσεις που προκαλούν τα προηγούμενα συμπτώματα, εκτός από το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Το βέβαιο είναι ότι αν έχεις κάποιο από αυτά τα συμπτώματα, πρέπει να το διερευνήσεις.

Read Next

MORE FROM

Διατροφή

Δεικτης μαζας σωματος

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i

Ποσο νερο πρεπει να πινω

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i

Θερμιδες που καιω στο τρεξιμο

Συμπλήρωσε τα παραπάνω πεδία

i