pexels
Η διαδρομή ενός γεύματος μέσα στο σώμα δεν είναι τόσο απλή όσο "τρώω, χωνεύω, απορροφώ". Πίσω από κάθε μπουκιά βρίσκεται ένα ολόκληρο σύστημα από όργανα, αγγεία, υγρά και ιστούς που συνεργάζονται για να μετατρέψουν την τροφή σε ενέργεια και θρεπτικά συστατικά διαθέσιμα στα κύτταρά σου.
Και κάποια από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια αυτής της διαδικασίας δεν βρίσκονται εκεί που θα περίμενες. Από αδενικές δομές ψηλά στον ρινοφάρυγγα, που φαίνεται να συμμετέχουν στη λίπανση μιας περιοχής απαραίτητης για την κατάποση, μέχρι το υγρό περιβάλλον ανάμεσα στα κύτταρα και το μεσεντέριο, που λειτουργεί ως σημαντικό δίκτυο μεταφοράς από το έντερο προς το υπόλοιπο σώμα, η διατροφή αποδεικνύεται μια υπόθεση πολύ μεγαλύτερη από την πέψη.
"Η διατροφή δεν τελειώνει όταν τα θρεπτικά συστατικά περάσουν από το εντερικό τοίχωμα", εξηγεί στο The Conversation ο José Miguel Soriano del Castillo, Καθηγητής Διατροφής και Βρωματολογίας στο Τμήμα Προληπτικής Ιατρικής και Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Βαλένθια, ο οποίος εξετάζει τη διατροφή όχι ως μια απομονωμένη διαδικασία του πεπτικού συστήματος, αλλά ως ένα σύνθετο δίκτυο αλληλεπιδράσεων μέσα στον οργανισμό.
Διατροφή μετά τις διακοπές με φυτικές ίνες (για αποκατάσταση της υγείας του εντέρου)
Τρεις ανατομικές δομές έχουν αποκτήσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια: οι σωληναριακοί σιελογόνοι αδένες (tubarial salivary glands), το interstitium ή διάμεσος χώρος και το μεσεντέριο. Καθεμία αποκαλύπτει και ένα διαφορετικό στάδιο της διαδρομής που ακολουθεί η τροφή: από την κατάποση και την ενυδάτωση των ιστών μέχρι τη μεταφορά των θρεπτικών συστατικών και των λιπών, αλλά και τη σύνδεση της διατροφής με το ανοσοποιητικό σύστημα. Και κάπως έτσι, η ερώτηση "τι τρως;" αποκτά μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα συνέχεια: τι κάνει το σώμα σου με αυτό που τρως;
1. Οι σωληναριακοί σιελογόνοι αδένες: Η διατροφή ξεκινά πριν από το στομάχι
Το πρώτο βήμα για να τραφείς σωστά δεν είναι η πέψη. Είναι η κατάποση. Το 2021 περιγράφηκαν αδενικές δομές στο πίσω μέρος του ρινοφάρυγγα, κοντά στην περιοχή όπου ανοίγει η ευσταχιανή σάλπιγγα. Οι δομές αυτές έγιναν γνωστές ως tubarial salivary glands, δηλαδή σωληναριακοί σιελογόνοι αδένες. Δεν έχουν ως βασική λειτουργία την πέψη των λιπών ή την απορρόφηση αμινοξέων. Η σημασία τους φαίνεται να σχετίζεται με κάτι πολύ πιο θεμελιώδες: τη διατήρηση της υγρασίας και της λίπανσης μιας περιοχής που συμμετέχει στην κατάποση. Και εδώ το σιελογόνο υγρό αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο ίσως του δίνεις στην καθημερινότητά σου.
Γιατί το σάλιο είναι τόσο σημαντικό;
Κάθε φορά που τρως, το σάλιο βοηθά να υγρανθεί η τροφή και να σχηματιστεί ο λεγόμενος βλωμός, δηλαδή η μασημένη μάζα τροφής που μπορεί να καταπιεί εύκολα το σώμα σου. Παράλληλα, συμμετέχει στα πρώτα στάδια της πέψης, συμβάλλει στην αντίληψη της γεύσης και προστατεύει τους βλεννογόνους.
- Αν η παραγωγή ή η κατανομή του διαταραχθεί, μπορεί να εμφανιστούν ξηροστομία, δυσκολία στην κατάποση, αλλαγές στη γεύση και μειωμένη όρεξη. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, καθώς οι αλλαγές αυτές μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την πρόσληψη τροφής και θρεπτικών συστατικών.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2021, οι συγκεκριμένες αδενικές δομές εντοπίζονται στην περιοχή του ρινοφάρυγγα και παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που τις διαφοροποιούν από την κλασική ανατομική περιγραφή των σιελογόνων αδένων. Αν δυσκολεύεσαι να μασήσεις, να δημιουργήσεις βλωμό ή να καταπιείς, η διαδικασία της θρέψης έχει ήδη επηρεαστεί.
2. Το interstitium: Ο χώρος όπου "ταξιδεύουν" τα θρεπτικά συστατικά
Αφού η τροφή περάσει από το πεπτικό σου σύστημα και τα θρεπτικά συστατικά απορροφηθούν από το έντερο, έρχεται ένα ακόμη σημαντικό ερώτημα: πώς φτάνουν τελικά μέχρι τα κύτταρά σου; Εδώ έρχεται το interstitium, που μπορείς να σκεφτείς ως ένα δίκτυο χώρων γεμάτων με υγρό μέσα και ανάμεσα στους ιστούς.
Το 2018 το interstitium βρέθηκε στο επίκεντρο της επιστημονικής και δημοσιογραφικής συζήτησης, με αρκετά δημοσιεύματα να το χαρακτηρίζουν "νέο όργανο". Η συγκεκριμένη ονομασία, ωστόσο, έχει αμφισβητηθεί. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η λειτουργία του και όχι η ταμπέλα. Ο διάμεσος χώρος δεν αποτελεί απλώς ένα παθητικό "κενό" ανάμεσα στα κύτταρα.
Από το αίμα στα κύτταρα
Ας πάρεις για παράδειγμα ένα αμινοξύ που προέρχεται από την πρωτεΐνη του γεύματός σου. Αφού απορροφηθεί από το έντερο, μπορεί να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος. Το αίμα, όμως, δεν αποτελεί τον τελικό προορισμό του. Για να φτάσει σε έναν ιστό, πρέπει να περάσει από ένα πολύπλοκο σύστημα που περιλαμβάνει:
- τα αιμοφόρα αγγεία,
- το ενδοθήλιο, δηλαδή την εσωτερική επένδυση των αγγείων,
- τον εξωκυττάριο χώρο,
- το διάμεσο υγρό,
- και το δίκτυο που στηρίζει και συνδέει τα κύτταρα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον μετακινούνται νερό, ηλεκτρολύτες, γλυκόζη, αμινοξέα, λιπαρά οξέα, μεταβολίτες και μόρια που συμμετέχουν στην επικοινωνία του ανοσοποιητικού συστήματος. Με απλά λόγια, η απορρόφηση από το έντερο δεν είναι το τέλος της ιστορίας. Είναι μόνο ένα από τα βήματα.
Και τι σχέση έχει η ενυδάτωση;
Μεγάλο μέρος του νερού του σώματός σου δεν βρίσκεται μόνο μέσα στα κύτταρα ή μέσα στο αίμα. Κατανέμεται σε διαφορετικά διαμερίσματα του οργανισμού, ανάμεσα στα οποία βρίσκεται και το διάμεσο υγρό. Γι’ αυτό η ενυδάτωση δεν αφορά μόνο το να "γεμίσεις" το σώμα σου με νερό. Αφορά και το υγρό περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν και επικοινωνούν τα κύτταρά σου.
3. Το μεσεντέριο: Ο δρόμος που συνδέει το έντερο με το υπόλοιπο σώμα
Αν υπάρχει μία δομή που μπορείς να φανταστείς σαν "δίκτυο μεταφορών" της κοιλιάς, αυτή είναι το μεσεντέριο. Πρόκειται για μια αναδίπλωση ιστού που συνδέει τμήματα του εντέρου με το πίσω τοίχωμα της κοιλιάς. Για μεγάλο διάστημα η λειτουργία του αντιμετωπιζόταν κυρίως ως μηχανική: κρατά το έντερο στη θέση του. Η εικόνα είναι πλέον πιο σύνθετη. Το μεσεντέριο περιέχει αιμοφόρα αγγεία, λεμφικά αγγεία, λεμφαδένες, νεύρα και λιπώδη ιστό. Έτσι, αποτελεί σημαντικό τμήμα του συστήματος που συνδέει το έντερο με το υπόλοιπο σώμα.
Και αυτό έχει άμεση σχέση με τη διατροφή. Μετά την πέψη, πολλά θρεπτικά συστατικά περνούν στην κυκλοφορία του αίματος μέσω αγγείων που διατρέχουν το μεσεντέριο. Τα λιπαρά, όμως, ακολουθούν μια διαφορετική διαδρομή.
Γιατί τα λιπαρά ακολουθούν διαφορετικό δρόμο;
Κατά την πέψη τους, τα λιπίδια μετατρέπονται σε σωματίδια που ονομάζονται χυλομικρά. Τα χυλομικρά περνούν αρχικά στο λεμφικό σύστημα και στη συνέχεια καταλήγουν στην κυκλοφορία του αίματος. Με απλά λόγια:
έντερο → λεμφικό σύστημα → αίμα → ιστοί
Αυτό σημαίνει ότι το λεμφικό σύστημα δεν είναι μόνο ένα κομμάτι της άμυνας του οργανισμού. Συμμετέχει και στη μεταφορά λιπών που προέρχονται από τη διατροφή.
Το μεσεντέριο συνδέει επίσης διατροφή και ανοσοποιητικό
Και εδώ γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον. Το έντερό σου βρίσκεται καθημερινά σε επαφή με τεράστιο αριθμό ουσιών: τροφές, βακτήρια, μεταβολίτες και άλλα μόρια. Το ανοσοποιητικό σύστημα πρέπει επομένως να ξεχωρίζει τι είναι ακίνδυνο και τι μπορεί να αποτελέσει απειλή. Το μεσεντέριο, χάρη στα αγγεία, τα λεμφικά αγγεία και τους λεμφαδένες που περιέχει, συμμετέχει σε αυτή την αλληλεπίδραση μεταξύ διατροφής, μικροβιώματος, ανοσοποιητικού συστήματος και φλεγμονής. Έτσι, το έντερο δεν είναι μόνο ένας σωλήνας μέσα από τον οποίο περνά το φαγητό. Είναι ένα εξαιρετικά δραστήριο σημείο όπου η τροφή, τα θρεπτικά συστατικά, οι μικροοργανισμοί, το ανοσοποιητικό και το κυκλοφορικό σύστημα συναντιούνται.
Τελικά, τι συμβαίνει στο σώμα σου όταν τρως;
Η απάντηση είναι πολύ πιο σύνθετη από το ότι χωνεύεις το φαγητό. Από την πρώτη μπουκιά μέχρι τη στιγμή που ένα θρεπτικό συστατικό χρησιμοποιείται από ένα κύτταρο, μεσολαβούν πολλά διαφορετικά στάδια.
- Μασάς και αναμειγνύεις την τροφή με το σάλιο.
- Καταπίνεις.
- Το πεπτικό σύστημα διασπά την τροφή.
- Το έντερο απορροφά τα διαθέσιμα θρεπτικά συστατικά.
- Το αίμα και το λεμφικό σύστημα αναλαμβάνουν τη μεταφορά τους.
- Τα θρεπτικά συστατικά περνούν μέσα από τους ιστούς και το διάμεσο περιβάλλον.
- Και τελικά φτάνουν στα κύτταρα, όπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
- Παράλληλα, το ανοσοποιητικό σύστημα παρακολουθεί τι συμβαίνει στο έντερο, ενώ το μικροβίωμα αλληλεπιδρά με τα συστατικά της διατροφής και παράγει μεταβολίτες.
- Κάπως έτσι, ένα γεύμα που βλέπεις απλώς ως "πρωινό", "μεσημεριανό" ή "βραδινό" μετατρέπεται σε μια ολόκληρη βιολογική αλυσίδα.
Τρεις ανακαλύψεις, μία μεγαλύτερη εικόνα
- Οι σωληναριακοί σιελογόνοι αδένες σου θυμίζουν ότι η διατροφή ξεκινά πριν από το στομάχι.
- Το interstitium δείχνει ότι η απορρόφηση δεν ολοκληρώνεται όταν τα θρεπτικά συστατικά περάσουν στο αίμα, αλλά χρειάζεται να μετακινηθούν μέσα στο περιβάλλον των ιστών μέχρι να φτάσουν στα κύτταρα.
- Και το μεσεντέριο αποκαλύπτει ότι το έντερο δεν λειτουργεί μόνο του. Συνδέεται με την κυκλοφορία του αίματος, το λεμφικό και το ανοσοποιητικό σύστημα, δημιουργώντας ένα πολύπλοκο δίκτυο μεταφοράς και επικοινωνίας.
Φούσκωμα στην κοιλιά: Τι να κάνεις το πρωί για καλύτερη πέψη όλη μέρα
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr
