pexels
Πόσες φορές έχεις σταθεί μπροστά σε ένα ράφι του σούπερ μάρκετ, έχεις γυρίσει μια συσκευασία από την πίσω πλευρά και έχεις βρεθεί μπροστά σε μια λίστα συστατικών που μοιάζει ατελείωτη; Και κάπου εκεί ξεκινά η δεύτερη σκέψη: Είναι αυτό καλό για μένα; Μήπως πρέπει να το αφήσω πίσω στο ράφι; Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, γνωστά και ως UPFs, έχουν βρεθεί τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο της συζήτησης γύρω από τη διατροφή και την υγεία. Η ανησυχία δεν είναι αδικαιολόγητη: δεδομένα δείχνουν ότι η υψηλή κατανάλωσή τους έχει συνδεθεί με προβλήματα υγείας, μεταξύ άλλων με την παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και μεταβολικές διαταραχές, όπως ο διαβήτης τύπου 2. Όμως η εικόνα δεν είναι τόσο απλή όσο "υπερεπεξεργασμένο ίσον ανθυγιεινό".
Είναι πιο υγιεινά τα τρόφιμα με λίγα συστατικά; Τι πρέπει να προσέχεις
Τι είναι τελικά ένα υπερεπεξεργασμένο τρόφιμο;
Ένας πρακτικός κανόνας που χρησιμοποιείται για την αναγνώριση ενός UPF είναι ότι πρόκειται για ένα προϊόν με περισσότερα από πέντε συστατικά, μεταξύ των οποίων μπορεί να υπάρχουν ουσίες που συνήθως δεν θα χρησιμοποιούσες στην κουζίνα σου, όπως γαλακτωματοποιητές, πρόσθετα και αρωματικές ύλες. Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια κατηγορία μπορεί να περιλαμβάνει πολύ διαφορετικά τρόφιμα. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα από τα βασικά σημεία της συζήτησης.
Η Maeve Hanan, μέλος της British Dietetic Association, επισημαίνει στο BBC ότι η συζήτηση γύρω από τα UPFs έχει πάρει συχνά χαρακτήρα "καλού" και "κακού" τροφίμου. Όπως εξηγεί, αυτή η απόλυτη προσέγγιση μπορεί να ενισχύσει τον φόβο γύρω από το φαγητό.
Μπορεί ένα υπερεπεξεργασμένο τρόφιμο να έχει θέση στη διατροφή σου;
Η απάντηση δεν εξαρτάται μόνο από το αν ένα προϊόν χαρακτηρίζεται UPF. Η Hanan, εξετάζοντας ένα εβδομαδιαίο καλάθι αγορών που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων φρούτα, λαχανικά, δημητριακά, ψάρια, κρέας, ψωμί, tortillas, nuggets, παγωτό και άλλα συσκευασμένα προϊόντα, δεν το χαρακτηρίζει ανθυγιεινό απλώς και μόνο επειδή περιέχει υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Αντίθετα, επισημαίνει ότι υπάρχει ένας καλός συνδυασμός τροφίμων που καλύπτουν τις διαφορετικές ομάδες τροφίμων. Το γεγονός ότι ένα προϊόν έχει μεγάλη λίστα συστατικών δεν σημαίνει από μόνο του ότι είναι "κακό". Η διατροφική του αξία έχει μεγαλύτερη σημασία.
Τι γίνεται με τα συστατικά που δεν μπορείς να προφέρεις;
Αν έχεις κοιτάξει ποτέ την ετικέτα ενός προϊόντος και έχεις αναρωτηθεί τι ακριβώς είναι όλα αυτά τα συστατικά, δεν είσαι η μόνη. Τα chicken nuggets είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μπορεί να περιέχουν συστατικά με ονομασίες που ακούγονται ιδιαίτερα "χημικές", όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αυτομάτως επικίνδυνα. Η Hanan εξηγεί ότι, στο Ηνωμένο Βασίλειο, υπάρχουν υποχρεωτικές προσθήκες βιταμινών και μετάλλων στο λευκό αλεύρι σίτου, όπως ανθρακικό ασβέστιο, νιασίνη και θειαμίνη. Άλλες ουσίες, όπως το δισόξινο φωσφορικό νάτριο, χρησιμοποιούνται μαζί με διττανθρακικό νάτριο ως διογκωτικά μέσα, ώστε το πανάρισμα να γίνει πιο τραγανό και ελαφρύ. Τα συστατικά αυτά έχουν ελεγχθεί ή εγκριθεί στο πλαίσιο της βρετανικής νομοθεσίας για τα τρόφιμα. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι μπορείς να αντιμετωπίζεις όλα τα nuggets ως ισοδύναμα με ένα απλό φιλέτο κοτόπουλου.
Οι κοτομπουκιές είναι πρωτεΐνη, αλλά δεν είναι το ίδιο με το κοτόπουλο
Τα chicken nuggets αποτελούν πηγή πρωτεΐνης, όμως η Hanan επισημαίνει ότι έχουν περισσότερα λιπαρά και αλάτι σε σύγκριση με ένα απλό στήθος κοτόπουλου. Γι' αυτό η θέση τους μπορεί να είναι στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής και όχι ως βασική επιλογή σε κάθε γεύμα. Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό: τι συνοδεύει το συγκεκριμένο τρόφιμο και πώς μοιάζει συνολικά η διατροφή σου. Ένα παιδί που τρώει nuggets μαζί με ωμά καρότα και ζυμαρικά δεν έχει ξαφνικά μια "ανθυγιεινή διατροφή" επειδή υπάρχει ένα επεξεργασμένο τρόφιμο στο πιάτο του. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει η Hanan, ένα μεμονωμένο τρόφιμο δεν κάνει από μόνο του τη διατροφή υγιεινή ή ανθυγιεινή. Αυτό που μετρά είναι η ισορροπία σε βάθος χρόνου.
Γιατί τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν συνδεθεί με προβλήματα υγείας;
Δεδομένα δείχνουν ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν συνδεθεί με μια σειρά προβλημάτων υγείας, μεταξύ άλλων με την παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον διαβήτη τύπου 2 και προβλήματα ψυχικής υγείας, ενώ έχουν υπάρξει επίσης συσχετίσεις με πρόωρο θάνατο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, περισσότερο από το μισό των θερμίδων που καταναλώνονται προέρχεται από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: φταίει η ίδια η επεξεργασία ή το γεγονός ότι πολλά από αυτά τα τρόφιμα περιέχουν υψηλές ποσότητες λίπους, ζάχαρης, αλατιού και θερμίδων;
Είναι η "υπερεπεξεργασία" το πραγματικό πρόβλημα;
Ο καθηγητής David Julian McClements, επιστήμονας τροφίμων, υποστηρίζει ότι η έννοια των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων δεν είναι επαρκώς σαφώς ορισμένη και θεωρεί ότι η εστίαση στον τρόπο επεξεργασίας μπορεί να αποσπά την προσοχή από το βασικό ζήτημα. Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι όσο περισσότερο επεξεργασμένο είναι ένα τρόφιμο, τόσο ευκολότερο μπορεί να είναι να καταναλωθεί σε μεγαλύτερη ποσότητα. Έχουν επίσης διατυπωθεί συνδέσεις ανάμεσα στα UPFs και αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου. Ωστόσο, ο McClements επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν οριστικά στοιχεία που να δείχνουν πως η ίδια η επεξεργασία, ανεξάρτητα από άλλους παράγοντες, βλάπτει την υγεία.
Από τα δημητριακά μέχρι το παγωτό: χρειάζεται να φοβάσαι κάθε UPF;
Όχι απαραίτητα. Ακόμη και ένα προϊόν όπως τα bran flakes μπορεί να ταξινομηθεί ως υπερεπεξεργασμένο και παρ' όλα αυτά να έχει διατροφικά οφέλη. Αυτό είναι και ένα από τα βασικά σημεία που αξίζει να κρατήσεις: η λέξη "υπερεπεξεργασμένο" δεν σου λέει από μόνη της όλη την ιστορία για ένα τρόφιμο. Ένα μπολ δημητριακών δεν έχει την ίδια διατροφική αξία με ένα προϊόν πλούσιο σε ζάχαρη και κορεσμένα λιπαρά μόνο και μόνο επειδή και τα δύο μπορεί να ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των UPFs. Γι' αυτό η συνολική εικόνα της διατροφής σου έχει μεγαλύτερη σημασία από την αναζήτηση μιας τέλειας λίστας τροφίμων που πρέπει να αποκλείσεις.
Η ζωή δεν είναι πάντα μαγείρεμα από το μηδέν
Υπάρχει και μια παράμετρος που συχνά χάνεται μέσα στη συζήτηση: ο χρόνος. Δεν έχεις πάντα τη δυνατότητα να μαγειρεύεις κάθε γεύμα από το μηδέν. Και αυτό γίνεται ακόμη πιο εμφανές όταν υπάρχουν παιδιά στο σπίτι, διαφορετικές ανάγκες και περιορισμένος χρόνος. Η Megan Bamford, η οποία έχει επιλέξει να περιορίσει τα UPFs λόγω προβλημάτων που αντιμετωπίζει με την υγεία της, αναγνωρίζει ότι η καθημερινότητα με δύο μικρά παιδιά δεν επιτρέπει πάντα το μαγείρεμα από την αρχή.
Η κόρη της, μάλιστα, είχε αντιμετωπίσει στο παρελθόν σημαντικά προβλήματα λόγω έντονα επιλεκτικής διατροφής. Σε μια τέτοια κατάσταση, τα συσκευασμένα τρόφιμα μπορεί να αποτελούν πρακτική λύση. Σήμερα, η κουζίνα της εξακολουθεί να περιλαμβάνει φρούτα, λαχανικά, σπόρους και βρώμη, αλλά υπάρχουν επίσης δημητριακά, πατατάκια, μπισκότα και άλλα επεξεργασμένα προϊόντα. Η ίδια επιλέγει προϊόντα με πέντε ή λιγότερα συστατικά, όταν αυτό είναι εφικτό.
Τι μπορείς να κάνεις;
Αντί να πανικοβάλλεσαι κάθε φορά που βλέπεις ένα συστατικό που δεν αναγνωρίζεις, μπορείς να δεις τη διατροφή σου συνολικά.
Έχεις αρκετά φρούτα και λαχανικά; Υπάρχουν πηγές πρωτεΐνης; Παίρνεις διαφορετικές ομάδες τροφίμων μέσα στην εβδομάδα; Υπάρχει ποικιλία; Και, κυρίως, πόσο συχνά καταναλώνεις τρόφιμα που είναι ιδιαίτερα πλούσια σε λιπαρά, ζάχαρη ή αλάτι;
Γιατί ακόμη και μέσα στην κατηγορία των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων υπάρχουν τεράστιες διαφορές.
Ο καθηγητής McClements υποστηρίζει ότι, αντί να προσπαθούμε απλώς να εξαλείψουμε τα UPFs, θα μπορούσε να δοθεί έμφαση στον σχεδιασμό πιο υγιεινών επεξεργασμένων τροφίμων, ακριβώς επειδή η ευκολία και η πρακτικότητα αποτελούν πλέον σημαντικό μέρος της καθημερινότητας.
Από την άλλη, η καθηγήτρια Jean Adams, καθηγήτρια Διατροφής και Δημόσιας Υγείας στο Πανεπιστήμιο του Cambridge και μέλος της Scientific Advisory Committee on Nutrition της βρετανικής κυβέρνησης, υποστηρίζει ότι η λύση δεν βρίσκεται μόνο στη βελτίωση των προϊόντων. Όπως επισημαίνει, χρειάζονται και αλλαγές που θα κάνουν τα υγιεινά τρόφιμα πιο οικονομικά και προσβάσιμα και θα δίνουν στους ανθρώπους περισσότερο χρόνο για μαγείρεμα.
Δεν χρειάζεται να κάνεις τη διατροφή σου διαγωνισμό τελειότητας
Η συζήτηση για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε ακόμη έναν κανόνα: αυτό επιτρέπεται, εκείνο απαγορεύεται, αυτό το συστατικό είναι "κακό", εκείνο είναι "καθαρό". Όμως η διατροφή σου δεν κρίνεται από ένα πακέτο nuggets, ένα μπολ δημητριακών ή ένα παγωτό. Η ουσία βρίσκεται στο σύνολο: στη συχνότητα, στην ποικιλία, στη διατροφική αξία των επιλογών σου και στην ισορροπία που υπάρχει μέσα στον χρόνο.
Και ίσως αυτό είναι το πιο χρήσιμο πράγμα που μπορείς να κρατήσεις την επόμενη φορά που θα σταθείς μπροστά στο ράφι του σούπερ μάρκετ: δεν χρειάζεται να φοβάσαι ένα τρόφιμο μόνο και μόνο επειδή είναι υπερεπεξεργασμένο. Χρειάζεται να βλέπεις τη μεγαλύτερη εικόνα της διατροφής σου.
Η νο1 κατηγορία τροφών που κάνει τον οργανισμό να γερνά γρηγορότερα
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr
