Η αλήθεια για την ξεκούραση: Δεν έρχεται από τις διακοπές αλλά από τα όρια

Νομίζεις ότι λίγες μέρες μακριά αρκούν για να γεμίσεις ξανά ενέργεια; Αν επιστρέφεις από τις διακοπές το ίδιο κουρασμένος, ίσως η πραγματική ξεκούραση να ξεκινά από τον τρόπο που ζεις κάθε μέρα – και από τα όρια που δεν βάζεις ποτέ.

iStock

Από την Εύη Κυριακίδου, ψυχολόγο, MSc, γνωσιακή συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεύτρια, συνεργάτιδα του Κέντρου Ψυχοθεραπείας "Φρόσω Φωτεινάκη & Συνεργάτες", (efrosynifotinaki.gr, @frossofoteinaki).

Όσο προχωράει το καλοκαίρι, η προσμονή μας για διακοπές αυξάνεται και υπάρχει μια διάχυτη προσδοκία γύρω από αυτές. Ελπίζουμε να καταφέρουμε μέσα σε αυτές τις λίγες ημέρες διακοπών να γεμίσουμε πάλι τα αποθέματά μας, να καταφέρουμε να ξεκουραστούμε, να ηρεμήσουμε, να αποφορτιστούμε και να επανασυνδεθούμε με τον εαυτό μας επιστρέφοντας διαφορετικοί. Λίγο πιο ανάλαφροι, λίγο πιο ανθεκτικοί. Και όντως, οι διακοπές λειτουργούν συχνά με αυτόν τον τρόπο, σαν μικρές τονωτικές και ανακουφιστικές ενέσεις που μειώνουν για λίγο την κούραση, χαλαρώνουν το σώμα και το μυαλό και απομακρύνουν την ένταση της καθημερινότητας.

Ωστόσο, αυτό που συχνά παρατηρείται είναι ότι η ανακούφιση αυτή είναι παροδική. Επιστρέφουμε από τις διακοπές και μπορεί άμεσα να νιώθουμε πάλι κουρασμένοι ή να μη νιώθουμε ότι ξεκουραστήκαμε. Εκεί αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε πολλές φορές είτε τι συμβαίνει μ’ εμάς, μήπως είμαστε αχάριστοι, μήπως φταίμε οι ίδιοι, είτε τι πήγε λάθος με τις διακοπές μας.

Γιατί θέλεις επειγόντως διακοπές, σύμφωνα με την επιστήμη

Απόδραση από έναν συνεχή ρυθμό που εξαντλεί

Η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι ούτε κάτι λάθος πάει μ’ εμάς ούτε με τις διακοπές μας. Το ζήτημα είναι τι συμβαίνει μετά τις διακοπές, σε ποια καθημερινότητα επιστρέφουμε, καθώς καμία περίοδος ξεκούρασης δεν μπορεί να αντισταθμίσει μια καθημερινότητα που εξαντλεί. Τείνουμε να επιστρέφουμε στην ίδια καθημερινή συνθήκη που μας οδήγησε στην εξάντληση, χωρίς ουσιαστικές αλλαγές. Έτσι, οι διακοπές δε λειτουργούν ως πραγματική αποκατάσταση, αλλά ως ένας κύκλος προσωρινής "ρύθμισης" του συναισθήματος. Όταν ζούμε σε έναν σταθερά απαιτητικό ρυθμό, χωρίς ουσιαστικά όρια, χωρίς επαρκή συναισθηματική φροντίδα, χωρίς χώρο για παύση, τότε οι διακοπές λειτουργούν περισσότερο σαν
προσωρινή αποσυμπίεση παρά σαν πραγματική αποκατάσταση. Είναι μια διακοπή της έντασης, όχι αλλαγή της. Σε αυτό το πλαίσιο, κυριαρχούν μοτίβα συμπεριφοράς, όπως η υπερπροσπάθεια, η συνεχής διαθεσιμότητα, η δυσκολία στο να πούμε "όχι" και η τάση να βάζουμε τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές μας. Τα μοτίβα αυτά μας εξαντλούν και οδηγούν σταδιακά σε ψυχική κόπωση. Και όταν αυτή η κόπωση δεν αναγνωρίζεται έγκαιρα, τότε η ανάγκη για "δραστικές" παύσεις, όπως οι διακοπές, γίνεται όλο και πιο έντονη. Έτσι όμως, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος μέσα στον οποίο, τελικά, παραμένουμε εγκλωβισμένοι και εξουθενωμένοι σωματικά αλλά και ψυχικά.

Ξεκούραση μέσα στην καθημερινότητα

Οι διακοπές, λοιπόν, δεν είναι ούτε το πρόβλημα ούτε η λύση. Είναι περισσότερο μια ένδειξη ότι κάτι στη βάση της καθημερινότητας δεν υποστηρίζει πραγματικά το άτομο. Η ξεκούραση δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός. Δεν είναι κάτι που συμβαίνει μόνο το καλοκαίρι ή σε ένα ταξίδι. Είναι μια διαδικασία που χρειάζεται να υπάρχει σε μικρές σταθερές δόσεις μέσα στην καθημερινότητα. Είναι η ικανότητα να αναγνωρίζει το άτομο πότε πιέζεται. Να βάζει όρια χωρίς ενοχή, να επιτρέπει στον εαυτό του να μην είναι πάντα παραγωγικός, να βάζει παύσεις πριν εξαντληθεί και να φροντίζει τον εαυτό του γνήσια, χωρίς να περιμένει "να φτάσει στα όριά του" για να το κάνει αυτό.

Όταν αυτά απουσιάζουν, τότε καμία περίοδος διακοπών δεν μπορεί να καλύψει το κενό. Αντίθετα, ενισχύεται η ψευδής αίσθηση ότι η ανακούφιση βρίσκεται σε έναν προορισμό, σε λίγες ημέρες μακριά, σε μια απόδραση. Αλλά αυτό που λείπει και αυτό που χρειάζεται φροντίδα είναι μια καθημερινότητα που να εμπεριέχει, εκτός από τις υποχρεώσεις, και τις ανάγκες μας. Ας αναρωτηθούμε και ας παρατηρήσουμε πώς ζούμε όταν δεν πάμε διακοπές.

Αν μέσα σε αυτή την καθημερινότητα καλύπτονται οι συναισθηματικές μας ανάγκες ή αν λειτουργούμε διαρκώς με έναν ρυθμό που μας απομακρύνει από αυτές. Και, αν η απάντηση είναι το δεύτερο, ίσως αξίζει να αρχίσουμε να αλλάζουμε, όχι ριζικά και απότομα, αλλά με μικρές ουσιαστικές μετατοπίσεις. Έτσι, θα δημιουργήσουμε σταδιακά μια καθημερινότητα που δε χρειάζεται διαρκώς "αποδράσεις" για να αντέχεται, αλλά μια καθημερινότητα μέσα στην οποία θα νιώθουμε ότι έχουμε χώρο να ζήσουμε.