iStock
Από την Κασσιανή Μουσά, ψυχολόγο, MSc, γνωσιακή συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεύτρια, συνεργάτιδα του Κέντρου Ψυχοθεραπείας "Φρόσω Φωτεινάκη & Συνεργάτες" (efrosynifotinaki.gr).
Διανύοντας τον 21ο αιώνα, βρισκόμαστε σε μια περίοδο όπου το πεδίο της ψυχολογίας και της ψυχοθεραπείας γνωρίζει μεγάλη άνθιση με όλο και περισσότερους ανθρώπους να βρίσκονται σε διαδικασία αναζήτησης βοήθειας για την κατανόηση και τη διαχείριση των δυσκολιών τους. Η πρόσβαση στην πληροφορία; Πιο άμεση και εύκολη από ποτέ. Το στίγμα και οι αρνητικές προκαταλήψεις γύρω από την αναζήτηση ψυχολογικής υποστήριξης; Αισθητά μειωμένα σε σχέση με το παρελθόν, ιδίως σε άτομα νεαρής ηλικίας. Η αναγνώριση και η παραδοχή της ευαλωτότητας όχι ως αδυναμίας, αλλά ως ενός πολύτιμου εργαλείου για την κατανόηση της προσωπικής ιστορίας και την αξιοποίησή της ως πυξίδα για το μέλλον αποτελεί μια αδιαμφισβήτητα ελπιδοφόρα στάση ζωής, που όλο και πιο συχνά συναντάμε σε ανθρώπους εντός αλλά και εκτός του θεραπευτικού δωματίου.
Τραύμα: Πώς κληρονομούμε τον ψυχικό πόνο από τους γονείς;
Η ευρεία χρήση της "ψυχοθεραπευτικής ορολογίας" και το φαινόμενο της pop psychology
Η προσβασιμότητα στη γνώση και τη λήψη ψυχολογικής υποστήριξης έχει με τη σειρά της συμβάλει στη δημιουργία ενός φαινομένου που όλο και πιο συχνά παρατηρείται σε διάφορα πλαίσια. Σε συζητήσεις μεταξύ φίλων, ζευγαριών, οικογενειών, σε περιεχόμενο που δημοσιεύεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και σε βιβλία αυτοβοήθειας εμφανίζονται όλο και περισσότερο έννοιες προερχόμενες από τον χώρο της ψυχολογίας, της ψυχοθεραπείας αλλά και της ψυχιατρικής. Πόσο συχνά ακούμε στην καθημερινότητα φράσεις και δηλώσεις, όπως "νάρκισσος", "τοξικός", "τραύμα", "είμαι λίγο καταθλιπτικός/ή", "με πιάνει το OCD μου όταν το γραφείο είναι ακατάστατο", "μου έκανε gaslighting"; Kατά πάσα πιθανότητα για τους περισσότερους οι έννοιες αυτές είναι αρκετά γνώριμες.
Ο λόγος για το "therapy speak", που στα ελληνικά θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε ως "ψυχοθεραπευτική ορολογία", συνοψίζει ακριβώς το φαινόμενο της ευρείας χρήσης εννοιών που αναφέρονται σε εμπειρίες και καταστάσεις που μπορεί να βιώσει ένας άνθρωπος, οι οποίες όμως χρησιμοποιούνται εκτός του αρχικού πεδίου εφαρμογής τους. Αντίστοιχα και η χρήση ψυχολογικών όρων σε βιβλία αυτοβοήθειας, γραμμένα συχνά όχι από ειδικούς ψυχικής υγείας, όπως αντίστοιχα και σε υλικό που αναρτάται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπεραπλουστεύοντας και υπεργενικεύοντας την πολυπλοκότητα της ψυχικής υγείας, περιγράφει το φαινόμενο της "εκλαϊκευμένης ψυχολογίας" (pop psychology). Η τάση αυτή, βέβαια, θα λέγαμε ότι χαρακτηρίζεται και από οφέλη, καθώς η γνώση διαμοιράζεται με τρόπο προσιτό και κατανοητό, το στίγμα μειώνεται, οι άνθρωποι αποκτούν όλο και περισσότερα εργαλεία κατανόησης της εμπειρίας τους, γεγονός που συμβάλλει στην ενδυνάμωση και την αναζήτηση της απαραίτητης φροντίδας.
Η "ευρετική της διαθεσιμότητας"
Ο άνθρωπος θεωρείται "φύσει κοινωνικό και πολιτικό ον". Με άλλα λόγια, έχουμε την ανάγκη να συνυπάρχουμε σε ομάδες προκειμένου να επιβιώσουμε και να εξελιχθούμε. Είμαστε εξοπλισμένοι με δεξιότητες σκέψης και επικοινωνίας που καθιστούν δυνατή την προσαρμογή μας σε μια αρκετά πολύπλοκη καθημερινότητα, που απαιτεί, μεταξύ άλλων, και τη διαχείριση της αλληλεπίδρασής μας με τον περίγυρο. "Γιατί ένας άνθρωπος σκέφτεται/νιώθει/συμπεριφέρεται με συγκεκριμένους τρόπους;" και αντίστοιχα "Γιατί εμείς οι ίδιοι σκεφτόμαστε/νιώθουμε/συμπεριφερόμαστε με συγκεκριμένους τρόπους;". Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά μας βοηθά να ερμηνεύουμε και να καταστήσουμε πιο προβλέψιμο τον κόσμο.
Η "ευρετική της διαθεσιμότητας" περιγράφει την τάση του ανθρώπου να οδηγείται σεσυμπεράσματα με βάση τις πληροφορίες που είναι ευκολότερα διαθέσιμες στη μνήμη του. Η αδιάκοπη έκθεση σε πολύ συχνά υπεραπλουστευμένη ψυχολογική γνώση προσφέρει άμεσα το απαραίτητο υλικό που χρειαζόμαστε προκειμένου
να περιγράψουμε την εμπειρία μας. Παράλληλα, έχοντας ο καθένας τη δική του
προσωπική ιστορία και κατ’ επέκταση τις προσωπικές του πεποιθήσεις για τον εαυτό, τις σχέσεις, τον κόσμο γενικότερα, επεξεργάζεται την πληροφορία που λαμβάνει από τις πηγές αυτές με τρόπο που επιβεβαιώνονται και κατ’ επέκταση διατηρούνται οι πεποιθήσεις αυτές.
"Τώρα αυτό που μιλάει είναι το τραύμα σου"
Στο σημείο αυτό θα ήταν χρήσιμο να αναφέρουμε ένα παράδειγμα. Η γνωριμία με έναν/μια δυνάμει σύντροφο είναι μια συνθήκη που χαρακτηρίζεται, ιδίως στα αρχικά στάδια, από έναν βαθμό αβεβαιότητας. Χρειάζεται χρόνος και αμοιβαία επένδυση προκειμένου η αρχική γνωριμία να αρχίσει να μετασχηματίζεται σε μια συνθήκη που χαρακτηρίζεται από ασφάλεια και δεκτικότητα των δύο πλευρών να ανοιχτούν, να κάνουν τις δύσκολες συζητήσεις, να μοιραστούν και, τελικά, να "εκτεθούν" όντας ευάλωτοι. Τα δύσκολα συναισθήματα, όπως η λύπη, ο θυμός και ο φόβος, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της διαδικασίας αυτής και παράλληλα πολύτιμους συμμάχους για την κατανόηση των αναγκών μας. Σε συναισθήματα φυσιολογικά και αναμενόμενα ακούμε συχνά να αποδίδονται ερμηνείες, όπως "τώρα αυτό που μιλάει είναι το τραύμα σου" ή να αποδίδονται στη συμπεριφορά των άλλων ταμπέλες, όπως "τοξικός" και "νάρκισσος", χωρίς να υπάρχει καμία κλινική βάση που να δικαιολογεί τη χρήση τέτοιων εννοιών.
Το να προσδίδεται ο χαρακτηρισμός "τραύμα" σε κάθε δύσκολο συναίσθημα χωρίς καμία διάκριση, χωρίς κανένα φίλτρο, με γνώμονα αποκλειστικά την ανάγκη μας να δώσουμε έναν τίτλο στην εμπειρία μας, ενέχει αδιαμφισβήτητα πολλούς κινδύνους, που χρειάζεται να ληφθούν υπόψη. Μήπως, τελικά, το κόστος της ανάγκης για κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας υπερβαίνει τα οφέλη της προσβασιμότητας στην ψυχολογική γνώση;
Πώς οι σχέσεις γίνονται πεδίο μάχης
Η υπεραπλούστευση εννοιών από το πεδίο της ψυχικής υγείας πράγματι μπορεί να οδηγήσει σε αλλοίωση του νοήματός τους, παθολογικοποίηση φυσιολογικών συναισθημάτων και συμπεριφορών, αλλά και να αυξήσει την αυτοδιάγνωση χωρίς επιστημονική βάση. Από την άλλη, η αυθαίρετη χρήση ετικετών, ιδίως στο πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων, όπως "νάρκισσος", "τοξικός", "love bombing", "gaslighting" κ.ά., ευνοεί συχνά την ακύρωση του βιώματος του άλλου προσώπου, ενισχύει την αποποίηση της προσωπικής ευθύνης και καθιστά τις ανθρώπινες σχέσεις "πεδίο μάχης" όπου κερδίζει ο πιο "ενημερωμένος". Ο τρόπος που μιλάμε για τα συναισθήματα και τα βιώματά μας μπορεί είτε να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας είτε να μας εγκλωβίσει σε καταστάσεις όπου οι ετικέτες που προαναφέρθηκαν μετατρέπονται σε κατηγορίες προς τους άλλους.
Σε έναν κόσμο, λοιπόν, όπου η πληροφόρηση για την ψυχική υγεία συχνά μετατρέπεται σε απλοϊκές ερμηνείες της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αλλά και η ανάγκη για γρήγορες απαντήσεις είναι πιο έντονη από ποτέ, χρειάζεται να υπενθυμίσουμε στον εαυτό μας το εξής: Παραμένει προσωπική μας ευθύνη η στάση που επιλέγουμε να διατηρήσουμε απέναντι σε αυτά τα φαινόμενα και αυτό από μόνο του είναι πολύτιμο.
ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ SHAPE ΙΟΥΝΙΟΥ 2026
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr
