iStock
Ένα βιβλίο μπορεί να είναι πολλά περισσότερα από μια ιστορία που διαβάζεις πριν κοιμηθείς ή ένας τρόπος να περάσεις ευχάριστα τον χρόνο σου. Για όλο και περισσότερους ανθρώπους, η ανάγνωση έχει μετατραπεί σε έναν τρόπο να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους, να επεξεργαστούν δύσκολα συναισθήματα και να νιώσουν λιγότερο μόνοι. Αυτή είναι η ιδέα πίσω από τη βιβλιοθεραπεία, μια πρακτική που γνωρίζει αυξανόμενη δημοτικότητα και χρησιμοποιεί βιβλία – από μυθιστορήματα μέχρι βιβλία αυτοβοήθειας – με στόχο την ενίσχυση της ψυχικής ευεξίας.
Χαρτί ή οθόνη; Η επιστήμη αποκαλύπτει ποιο σε κάνει πραγματικά πιο έξυπνο
Δεν πρόκειται, βέβαια, για μια πανάκεια που μπορεί να λύσει κάθε δυσκολία. Η επιστήμη δείχνει μια πιο σύνθετη εικόνα: ένα βιβλίο μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, αλλά το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον άνθρωπο, το βιβλίο και τον τρόπο με τον οποίο συνδέεται μαζί του.
Τι είναι η βιβλιοθεραπεία και γιατί κερδίζει έδαφος
Η βιβλιοθεραπεία βασίζεται στην ιδέα ότι η ανάγνωση μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση συναισθημάτων, στην αντιμετώπιση δύσκολων εμπειριών και στην ανάπτυξη νέων τρόπων σκέψης. Υπάρχουν διαφορετικές μορφές βιβλιοθεραπείας. Κάποιες βασίζονται σε βιβλία αυτοβοήθειας και μη μυθοπλασίας, ενώ άλλες, γνωστές ως "δημιουργική βιβλιοθεραπεία", χρησιμοποιούν λογοτεχνικά έργα και μυθιστορήματα.
Η δεύτερη προσέγγιση βασίζεται στην ιδέα ότι οι ιστορίες μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένας ασφαλής χώρος όπου βλέπεις χαρακτήρες να αντιμετωπίζουν φόβους, αλλαγές, απώλειες ή δύσκολες αποφάσεις – και μέσα από αυτούς μπορεί να κατανοήσεις καλύτερα τις δικές σου εμπειρίες.
Μπορούν τα βιβλία να μειώσουν το άγχος και το στρες;
Οι ιστορίες έχουν τη δύναμη να μας μεταφέρουν σε διαφορετικούς κόσμους. Όταν ταυτίζεσαι με έναν χαρακτήρα ή αναγνωρίζεις κομμάτια της δικής σου ζωής σε μια αφήγηση, μπορεί να δημιουργηθεί μια αίσθηση σύνδεσης και κατανόησης. Σύμφωνα με ερευνητική εργασία του 2016 στο περιοδικό The Lancet, η ενασχόληση με σημαντικά λογοτεχνικά έργα μπορεί να συμβάλει στην ανακούφιση, την αποκατάσταση και την αναζωογόνηση ενός πιεσμένου νου, ενώ μπορεί να παίξει ρόλο στη μείωση του στρες και του άγχους. Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι η λογοτεχνία δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Ο James Carney, ερευνητής στη γνωστική επιστήμη στο London Interdisciplinary School, επισημαίνει στο BBC ότι υπάρχει η αντίληψη πως τα βιβλία μπορούν να διορθώσουν τα πάντα, όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Για ορισμένους ανθρώπους και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να έχουν σημαντικά οφέλη, αλλά δεν αποτελούν μια καθολική λύση.
Η ανάγνωση μπορεί να ενισχύσει την ευεξία, αλλά όχι πάντα με τον τρόπο που φαντάζεσαι
Τα δεδομένα γύρω από τη σχέση βιβλίων και ψυχικής υγείας είναι ενδιαφέροντα αλλά όχι απόλυτα. Άνθρωποι που διαβάζουν συστηματικά για ευχαρίστηση τείνουν να αναφέρουν χαμηλότερα επίπεδα στρες, κατάθλιψης και μοναξιάς, καθώς και μεγαλύτερη κοινωνική σύνδεση και αυτοπεποίθηση. Η ψυχολόγος και ερευνήτρια Giulia Poerio από το University of Sussex έχει επισημάνει όμως ένα σημαντικό ερώτημα: διαβάζει κάποιος επειδή νιώθει ήδη καλύτερα ή το διάβασμα είναι αυτό που βελτιώνει την ψυχική του κατάσταση; Η απάντηση δεν είναι απλή.
Σε μελέτη της, η Poerio και οι συνεργάτες της έδωσαν σε 94 ηλικιωμένους ανθρώπους τη δυνατότητα να ακούσουν ηχητικά βιβλία που είχαν επιλέξει από μια λίστα δημοφιλών τίτλων. Μετά από δύο εβδομάδες, όσοι είχαν συνδεθεί βαθιά με το περιεχόμενο και είχαν νιώσει ότι η ιστορία τους "παρέσυρε", ανέφεραν βελτίωση στην ευεξία τους και μεγαλύτερη αίσθηση νοήματος στη ζωή.
Δεν βοηθούν όλα τα βιβλία όλους τους ανθρώπους
Η βιβλιοθεραπεία δεν σημαίνει ότι κάθε βιβλίο που περιγράφει μια δύσκολη εμπειρία θα έχει θετική επίδραση. Η Emily Troscianko, ερευνήτρια λογοτεχνίας στο University of Oxford, έχει επισημάνει ότι η ιδέα πως η ταύτιση με έναν χαρακτήρα οδηγεί πάντα σε θεραπευτική κάθαρση είναι υπερβολικά απλοποιημένη. Σε έρευνα του 2018, η Troscianko συνεργάστηκε με τη βρετανική οργάνωση Beat για να εξετάσει πώς επηρεάζουν τα μυθιστορήματα ανθρώπους που έχουν βιώσει διατροφικές διαταραχές. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι βιβλία με χαρακτήρες που αντιμετώπιζαν διατροφικές διαταραχές συχνά επιδείνωναν αρνητικά συναισθήματα και συμπτώματα. Όπως εξηγεί, σε ορισμένες περιπτώσεις η ανάγνωση περιεχομένου που σχετίζεται έντονα με μια δυσκολία μπορεί να ενισχύσει τις εμμονικές σκέψεις αντί να βοηθήσει. Για αυτόν τον λόγο, η επιλογή του βιβλίου έχει μεγάλη σημασία.
Η βιβλιοθεραπεία δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία
Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι τα βιβλία μπορούν να λειτουργήσουν ως συμπληρωματικό εργαλείο και όχι ως αντικατάσταση της επαγγελματικής υποστήριξης. Ο Andrew Schuman, γιατρός στο Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS), τονίζει ότι η βιβλιοθεραπεία μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητική όταν συνδυάζεται με άλλες μορφές θεραπείας.
Ένα από τα πλεονεκτήματά της είναι ότι σου δίνει τον έλεγχο: μπορείς να διαβάσεις όταν νιώθεις έτοιμος, να σταματήσεις όταν κάτι σε δυσκολεύει και να επιστρέψεις όταν αισθανθείς ότι μπορείς.
Γιατί η συζήτηση γύρω από ένα βιβλίο μπορεί να κάνει τη διαφορά
Το διάβασμα δεν χρειάζεται να είναι μια μοναχική εμπειρία. Ο James Carney υποστηρίζει ότι η συζήτηση γύρω από ένα βιβλίο, ιδιαίτερα μέσα σε μια ομάδα, μπορεί να ενισχύσει τα οφέλη της ανάγνωσης. Μέσα από τη συζήτηση μπορείς να επεξεργαστείς δύσκολες σκέψεις και συναισθήματα με έναν ασφαλή τρόπο. Η λογοτεχνία δημιουργεί έναν χώρο όπου μπορείς να εξετάσεις ανθρώπινες σχέσεις, φόβους και συγκρούσεις χωρίς να βρίσκεσαι ο ίδιος μέσα σε αυτές.
Πώς να δοκιμάσεις τη βιβλιοθεραπεία στην καθημερινότητά σου
Αν θέλεις να δεις αν η βιβλιοθεραπεία μπορεί να έχει οφέλη για εσένα:
- Διάλεξε βιβλία που σε ενδιαφέρουν πραγματικά και όχι μόνο επειδή θεωρούνται "ωφέλιμα".
- Μην πιέζεσαι να ολοκληρώσεις ένα βιβλίο που δεν σου ταιριάζει.
- Δοκίμασε διαφορετικά είδη, από μυθιστορήματα μέχρι ποίηση.
- Συζήτησε ένα βιβλίο με ανθρώπους που μοιράζονται παρόμοια ενδιαφέροντα.
- Παρατήρησε πώς νιώθεις πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ανάγνωση.
Δεν μου αρέσει να διαβάζω: Πώς μπορείς να καλλιεργήσεις την αγάπη για τα βιβλία;
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr
