pexels
Αν έχεις συνδέσει το σωματικό λίπος αποκλειστικά με την εικόνα του σώματος και την ανάγκη να το μειώσεις, ίσως ήρθε η στιγμή να δεις την ιστορία λίγο διαφορετικά. Γιατί ναι, το υπερβολικό σωματικό λίπος συνδέεται με προβλήματα υγείας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όσο λιγότερο έχεις τόσο καλύτερα. Το σώμα σου χρειάζεται λίπος. Και όχι μόνο ως ενεργειακή "αποθήκη". Το λιπώδες σώμα είναι ένας ενεργός ιστός που συμμετέχει σε σημαντικές λειτουργίες, από την παραγωγή ορμονών μέχρι τη ρύθμιση της θερμοκρασίας. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να κυνηγάς το χαμηλότερο δυνατό ποσοστό λίπους, αλλά μια ισορροπία που επιτρέπει στο σώμα σου να λειτουργεί σωστά.
Πού καταλήγει το λίπος όταν χάνεις βάρος;
Γιατί το σώμα σου χρειάζεται λίπος
Υπάρχει μια βασική διάκριση που αξίζει να γνωρίζεις: άλλο το διατροφικό λίπος που προσλαμβάνεις μέσω της τροφής και άλλο το σωματικό λίπος. Όταν τρως, οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες και τα λιπαρά διασπώνται σε απλούστερα συστατικά που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο οργανισμός ως καύσιμο. Όταν όμως προσλαμβάνεις σταθερά περισσότερη ενέργεια από όση καταναλώνεις, τα λιποκύτταρα αποθηκεύουν τα επιπλέον θρεπτικά συστατικά ως λιπίδια. Αυτό δεν σημαίνει ότι το λίπος "κάθεται" στο σώμα σου.
Πλέον, το λιπώδες σώμα θεωρείται ενεργό όργανο που συμμετέχει στη ρύθμιση πολλών λειτουργιών του οργανισμού. Ο Mikael Ryden, καθηγητής κλινικής και πειραματικής έρευνας του λιπώδους ιστού στο Karolinska Institute στη Σουηδία, το περιγράφει το BBC ως μια εξειδικευμένη αποθήκη που συγκρατεί θρεπτικά συστατικά όταν υπάρχει διαθέσιμη ενέργεια και τα απελευθερώνει όταν χρειάζονται. Ένας μηχανισμός που, μεταξύ άλλων, βοήθησε τους ανθρώπους να επιβιώσουν σε περιόδους έλλειψης τροφής.
Το λίπος λειτουργεί και σαν "μήνυμα" προς τον εγκέφαλο
Ένας από τους σημαντικούς ρόλους του σωματικού λίπους είναι η επικοινωνία του με τον υπόλοιπο οργανισμό. Τα λιποκύτταρα παράγουν ορμόνες που ενημερώνουν το σώμα για τα διαθέσιμα ενεργειακά αποθέματα και το αίσθημα κορεσμού. Μία από τις πιο μελετημένες είναι η λεπτίνη.
Όπως εξηγεί η Elif Oral, ενδοκρινολόγος και καθηγήτρια Ιατρικής στο University of Michigan, η λεπτίνη ενημερώνει τον εγκέφαλο ότι υπάρχει επαρκής αποθηκευμένη ενέργεια. Όταν αυτή η πληροφορία φτάνει στον εγκέφαλο, ο οργανισμός μπορεί να επικεντρωθεί σε άλλες σημαντικές λειτουργίες, όπως η αναπαραγωγή και η άμυνα απέναντι στις λοιμώξεις. Όταν, αντίθετα, τα ενεργειακά αποθέματα μειώνονται υπερβολικά, ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ότι η διαθέσιμη ενέργεια δεν επαρκεί. Και τότε ο οργανισμός αρχίζει να δίνει προτεραιότητα στην εξοικονόμηση ενέργειας.
Τι συμβαίνει όταν έχεις πολύ λίγο σωματικό λίπος
Όταν το λίπος πέφτει πολύ εξαιτίας σοβαρού θερμιδικού περιορισμού, μπορεί να επηρεαστούν σημαντικά η υγεία και η φυσιολογία του οργανισμού. Η Jessica Maung, ερευνήτρια μεταβολικών νοσημάτων στο University of Michigan, εξηγεί ότι η πολύ μικρή ποσότητα λιπώδους ιστού μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές της λειτουργίας οργάνων και συστημάτων του σώματος. Ο οργανισμός προσπαθεί να εξοικονομήσει ενέργεια, μπαίνοντας ουσιαστικά σε κατάσταση "λιμοκτονίας". Όταν δεν υπάρχουν επαρκή ενεργειακά αποθέματα, μπορεί να αρχίσει να διασπά μυϊκό ιστό. Παράλληλα, επηρεάζεται η λειτουργία του ανοσοποιητικού, ενώ τα οστά μπορεί να μην χτίζονται και να μην επιδιορθώνονται όπως θα έπρεπε.
Ο Fredrik Karpe, καθηγητής μεταβολικής Ιατρικής στο University of Oxford, επισημαίνει ότι αυτή η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε ευπάθεια και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων. Επιπλέον, όταν τα αποθέματα του οργανισμού είναι πολύ περιορισμένα, μειώνεται και η δυνατότητα να ανταποκριθεί σε μια σοβαρή λοίμωξη ή άλλη επείγουσα κατάσταση.
Το πολύ χαμηλό λίπος μπορεί να επηρεάσει και τις ορμόνες
Η υπερβολική απώλεια λίπους μπορεί να επηρεάσει και την ορμονική λειτουργία. Σε άνδρες που γίνονται εξαιρετικά αδύνατοι εξαιτίας χρόνιας ανεπαρκούς πρόσληψης ενέργειας, μπορεί να μειωθούν η τεστοστερόνη, τα επίπεδα ενέργειας και η σωματική απόδοση. Σε γυναίκες αθλήτριες με πολύ χαμηλό σωματικό λίπος μπορεί να εμφανιστούν ακανόνιστες περίοδοι ή ακόμη και πλήρης διακοπή της περιόδου. Το να κυνηγάς συνεχώς χαμηλότερο ποσοστό λίπους δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κυνηγάς και καλύτερη υγεία.
Και η θερμοκρασία του σώματος εξαρτάται από το λίπος
Το σωματικό λίπος έχει ακόμη έναν ρόλο που πιθανότατα δεν σκέφτεσαι όταν κοιτάζεσαι στον καθρέφτη: βοηθά το σώμα σου να διατηρεί τη θερμοκρασία του. Το λευκό λίπος αποθηκεύει ενέργεια και λειτουργεί παράλληλα ως μονωτικό στρώμα. Το καφέ και το μπεζ λίπος περιέχουν εξειδικευμένα κύτταρα που καίνε ενέργεια για να παράγουν θερμότητα. Με άλλα λόγια, το λίπος δεν αποτελεί απλώς αποθηκευμένο "περίσσευμα". Συμμετέχει ενεργά στη λειτουργία του οργανισμού.
Πόσο σωματικό λίπος χρειάζεσαι πραγματικά;
Εδώ τα πράγματα γίνονται πιο σύνθετα, γιατί δεν υπάρχει ένα καθολικό ποσοστό σωματικού λίπους που να θεωρείται ιδανικό για όλους. Ως ευρύς οδηγός, υγιείς ενήλικες άνδρες τείνουν να έχουν περίπου 10%-20% σωματικό λίπος, ενώ οι υγιείς ενήλικες γυναίκες περίπου 20%-29%. Σε άτομα με παχυσαρκία το ποσοστό τείνει να βρίσκεται πάνω από το 30%. Αυτά, όμως, δεν αποτελούν έναν αριθμητικό στόχο που πρέπει να κυνηγήσεις.
Ο Mikael Ryden επισημαίνει ότι είναι δύσκολο να καθοριστεί με ακρίβεια ένα βέλτιστο εύρος, καθώς οι ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με το άτομο, το φύλο και την εθνοτική καταγωγή.
Στους αθλητές, το ποσοστό σωματικού λίπους τείνει να είναι χαμηλότερο. Σε έρευνα όπου περισσότερα από 700 άτομα εξετάστηκαν με σάρωση DEXA, το χαμηλότερο ποσοστό που καταγράφηκε ήταν 10% σε άνδρα και 16% σε γυναίκα αθλητή. Και αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί αρκετοί συμμετέχοντες πίστευαν ότι το ποσοστό λίπους τους ήταν μόλις 1%-2%.
Δεν έχει σημασία μόνο πόσο λίπος έχεις, αλλά και πού βρίσκεται
Το σωματικό λίπος δεν κατανέμεται παντού με τον ίδιο τρόπο.
- Το σπλαχνικό λίπος, δηλαδή το λίπος που βρίσκεται γύρω από τα εσωτερικά όργανα στην περιοχή της κοιλιάς, θεωρείται ιδιαίτερα επιβαρυντικό όταν υπάρχει σε υπερβολική ποσότητα.
- Σε αντίθεση με το υποδόριο λίπος, το σπλαχνικό λίπος βρίσκεται γύρω από ζωτικά όργανα και απελευθερώνει φλεγμονώδεις ουσίες. Η αυξημένη παρουσία του συνδέεται με υψηλότερη αρτηριακή πίεση, παρεμβολές στη λειτουργία της ινσουλίνης και μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2.
Άρα, το πόσο λίπος έχω, δεν είναι η μοναδική ερώτηση. Εξίσου σημαντικό είναι το πού αποθηκεύεται.
Πώς μπορείς να μετρήσεις το σωματικό λίπος;
Αν θέλεις να γνωρίζεις τη σύσταση του σώματός σου με μεγαλύτερη ακρίβεια, η DEXA αποτελεί μία από τις πιο λεπτομερείς μεθόδους. Μπορεί να διαφοροποιήσει το σωματικό λίπος, την άλιπη μυϊκή μάζα και την οστική μάζα, όμως απαιτεί ειδικό εξοπλισμό και μπορεί να έχει σημαντικό κόστος.
Οι μετρήσεις με δερματοπτυχομέτρο αποτελούν μία πιο απλή επιλογή. Μετρούν το πάχος των πτυχών του υποδόριου λίπους σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος. Δεν μπορούν όμως να μετρήσουν άμεσα το σπλαχνικό λίπος και δεν θεωρούνται ιδιαίτερα ακριβείς.
Το ίδιο ισχύει σε σημαντικό βαθμό και για τις "έξυπνες" ζυγαριές που εκτιμούν το ποσοστό λίπους μέσω μιας μικρής ηλεκτρικής τάσης. Τα αποτελέσματα επηρεάζονται από την ποσότητα υγρών στο σώμα, ενώ η μέθοδος δεν μπορεί να δείξει πού ακριβώς βρίσκεται το λίπος ή να διαχωρίσει το σπλαχνικό από άλλους τύπους λίπους. Γι' αυτό και δεν χρειάζεται απαραίτητα να γνωρίζεις με ακρίβεια κάθε ποσοστό του σώματός σου για να φροντίζεις την υγεία σου.
Η περίμετρος της μέσης μπορεί να σου δώσει μια πιο χρήσιμη εικόνα
Ένας απλός τρόπος να παρακολουθείς το κεντρικό λίπος είναι η μέτρηση της μέσης σε σχέση με το ύψος. Ο λόγος μέσης προς ύψος υπολογίζεται διαιρώντας την περίμετρο της μέσης με το ύψος σου. Ένα εύρος περίπου 0,4 έως 0,49 θεωρείται υγιές.
Μπορείς επίσης να υπολογίσεις τον λόγο μέσης προς γοφούς, διαιρώντας την περίμετρο της μέσης στο ύψος του αφαλού με την περίμετρο στο πιο φαρδύ σημείο των γοφών. Τιμές πάνω από 0,90 στους άνδρες και 0,85 στις γυναίκες θεωρούνται υψηλές.
Ο Δείκτης Μάζας Σώματος, από την άλλη, δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το ποσοστό σωματικού λίπους, καθώς δεν διαχωρίζει τη μυϊκή από τη λιπώδη μάζα. Έτσι, ένα άτομο με αρκετή μυϊκή μάζα και λίγο λίπος μπορεί να έχει υψηλό BMI.
Μεγαλώνοντας, η σύσταση του σώματος αλλάζει
Με την ηλικία, η σύσταση του σώματος μεταβάλλεται: η λιπώδης μάζα τείνει να αυξάνεται, ενώ η μυϊκή και η οστική μάζα μειώνονται. Γι' αυτό η φροντίδα της σωματικής σύστασης δεν αφορά μόνο την εμφάνιση. Η ισορροπημένη διατροφή, η άσκηση και η προπόνηση δύναμης μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος μιας υγιούς προσέγγισης καθώς μεγαλώνεις. Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσεις το λίπος από το σώμα σου. Είναι να θυμάσαι ότι αποτελεί ένα απαραίτητο κομμάτι της φυσιολογίας σου.
Χάσε λίπος χωρίς εξαντλητικά προγράμματα: 5 μυστικά της trainer για μόνιμο αποτέλεσμα
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για υγεία, διατροφή και γυμναστική στο shape.gr
